Wordt traag de trend?

De aanhangers van de slow life-beweging roepen al tientallen jaren dat het allemaal helemaal verkeerd gaat en dat we met onze absurde levensstijl onze gezondheid, relaties en het milieu op het spel zetten. Hun antwoord is: slow. Slow is het antivirus voor de haastmaatschappij, de tegenhanger van het streefleven. En slow betekent dan niet ‘gewoon alles wat langzamer doen’, slow betekent: alles in het juiste tempo doen. Goed nadenken, eerst luisteren en dan spreken. Slow staat voor kwaliteit, diepgang, aandacht en weldenkendheid.

 

,,Liever uren en minuten ten volle waarderen dan ze voortdurend tellen’’, zegt Carl Honoré, Canadees journalist en schrijver van het boek In Praise of Slowness (in goed Nederlands vertaald met Slow). ,,Alles zo goed mogelijk doen in plaats van zo snel mogelijk. Het gaat er uiteindelijk om kwaliteit te verkiezen boven kwantiteit, in alles, van werk tot ouderschap. Om kwaliteit van leven.’’ En Honoré kan het weten. Hij kwam met een schok tot inkeer toen hij merkte dat hij naar manieren zocht om zijn zoontje sneller naar bed te kunnen brengen. Een cd met voorleesverhaaltjes van één minuut, dat leek hem wel wat...

Gelukkig kwam hij daarvan terug. Hij deed vervolgens gedegen onderzoek naar de snelheidscultus die de wereld in zijn greep houdt. Zijn boek is inmiddels in dertig talen vertaald en Carl Honoré wordt nu zelfs de hogepriester van de slow-beweging genoemd.

Het klinkt aantrekkelijk, al is het de vraag of dit niet de zoveelste hype is. Want waarom klagen we met z’n allen over druk, druk, druk en gaan we er toch mee door? Waarom leveren ook christenen, die om het op z’n evangelisch te zeggen ‘in de rust zijn’, dagelijks een strijd met de tijd? En is slow dan de oplossing?

 

Het begon allemaal in 1986, toen McDonald’s een filiaal opende in het historische hart van Rome. Dat was de druppel, vond de Italiaan Carlo Petrini, die inmiddels door ingewijden signor slow wordt genoemd. Fastfood stond voor hem gelijk aan haast, oppervlakkigheid en minachting van voedsel en relaties. De boeren in de derde wereld hadden het nakijken en de schepping werd vernield. Voor de Big Mac werden immers gigantische delen van het Amazonewoud gekapt om veevoer te kunnen verbouwen voor het rundvlees dat via drive-ins in de magen van te dikke kindertjes verdwijnt die dvd’tjes-met-te-veel-geweld zitten te kijken op de achterbank van een te grote MPV die 1 op 5 rijdt.

De slowfoodbeweging is inmiddels in meer dan 130 landen actief en wordt beschouwd als een geduchte speler in de strijd voor een rechtvaardige wereld. Bovendien blijkt de term ‘slow’ bruikbaar voor meer zaken dan alleen eten. Op internet zijn termen te vinden als ‘slow travel’, ‘slow politics’, ‘slow seks’, ‘slow cities’. Bij alles staat slow voor doordachtheid, diepgang, terug naar de bron.

In 1999 richtte de Noor Geir Berthelsen het World Institute of Slowness op waarmee hij een Slow Planet beoogde. In Japan, waar per jaar een paar honderd mensen aan overwerk sterven, werd niet veel later de Sloth Club opgericht. Genoemd naar de luiaard, die een groot deel van de dag slaapt, ondersteboven in bomen hangt en zich traag voortbeweegt.

 

In Nederland was de term ‘slow’ tien jaar geleden wellicht iets nieuws, maar de gedachte erachter niet. In haar nieuwjaarstoespraak anno 1997 lanceerde minister Margreeth de Boer al de term ‘onthaasten’ en dat riep toen veel reactie op. ‘Daar hebben we geen tijd voor!’, kopte de Volkskrant . Maar vervolgens werd het idee gretig overgenomen door met name de reiswereld en de wellnesscentra. Het bleek een gat in de markt, want welke overstreste, gehaaste en nagenoeg opgebrande Nederlander is niet op zoek naar rust? En het liefst zo snel en gemakkelijk mogelijk...

Voor mensen die ‘slow’ willen leven, is zelfs een stichting opgericht. De stichting Slowlife, die ,,staat voor zaken als genieten, leven met de seizoenen, spontane ontmoetingen, uitgebreid koken, eerlijk eten, met plezier werken, dromen, tijd nemen voor wat echt belangrijk is: een liefde, een droom, een goed doel, mensen...’’, bestaat nu vijf jaar.

Maar een bezoek aan de website geeft meteen al te denken: het laatste bericht dateert van 5 december 2008. Dat is wel heel erg slow... Hoe goed ‘doet’ de club het eigenlijk vandaag de dag? Is slow nog in leven? Of heeft het langzame leven het afgelegd tegen de haastmaatschappij? Zijn we alweer met z’n allen druk, druk, druk?

Maud van Gent, een van de oprichters, heeft het inderdaad te druk, zegt ze. Of op z’n ‘slow’ gezegd: ze maakt andere keuzes. ,,De stichting en de website leverden simpelweg geen geld op, dus op een gegeven moment moest ik dringend aan de betaalde arbeid’’, vertelt ze. ,,En dan kan ik natuurlijk wel al mijn vrije tijd in de stichting gaan stoppen, maar die keuze heb ik niet gemaakt. Ik ben een buitenmens, ik wil ook graag met mijn dieren bezig zijn.’’

En al ligt de boel nu stil, er is een doelgroep, weet ze, al zou ze niet willen spreken van een beweging. ,,Het is tot nu toe niet gelukt om van slowlife.nl een drukbezochte website te maken, maar we hebben wel de goede thema’s aangesneden, destijds. Duurzaamheid, consuminderen, een sabbatical nemen – dat kom je nu overal tegen. Dat komt misschien niet door ons, maar we hebben het wel goed aangevoeld.’’

Vooral die duurzaamheid ziet Van Gent als het kenmerk van de slow-beweging. ,,En dat zie ik nu ook op de agenda’s van veel overheden staan. Daarom heb ik wel hoop dat de slow life-trend toch door zal zetten. Daar draagt de economische crisis ook positief aan bij: mensen gaan op zijn minst nadenken over hun consumptiepatroon. En daar ben ik allang blij mee.’’

 

Het klinkt allemaal zo gek nog niet. Het lijkt erop dat je met slow leven meerdere vliegen in één klap slaat. Je krijgt het zelf rustiger, je relaties knappen ervan op, je belast het milieu minder en je denkt nog eens om je medemens in de derde wereld.

Het ‘mindstyle magazine’ Happinez gebruikt het woordje ‘slow’ graag en veel. In het themanummer over ‘tijd’ kon de lezer zijn hart ophalen: ‘Neem de tijd in eigen hand’, ‘Slow leven in Italië’, ‘workshop Tijd Maken’ kopte het populaire blad. Daarmee lijkt slow life wel de zoveelste uitvinding van de nieuwe religieuzen. De moderne mens die de materie ontgroeid is, gaat op zoek naar verdieping, spiritualiteit en mystiek. Is dat niet gewoon luxe? Elitair?

 

Nou, het is zeker geen luxe om je eens te bezinnen op je omgang met de tijd, meent Albert Hoekstra. Hij geeft al jaren de cursus ‘Balans met Benedictus’, een meerdaagse training ,,bedoeld voor mensen die willen investeren in een gezonde levensstijl’’. Tijdens de cursus worden aan de hand van de leefregel van Benedictus ideeën aangereikt om beter om te gaan met tijdsdruk, eisen en verantwoordelijkheden.

Hoekstra: ,,Ik zie om me heen mensen steeds gejaagder worden en dat neemt ruimte weg om goede beslissingen te nemen. Er wordt impulsiever gehandeld, ook in relaties. Er is minder verdraagzaamheid, meer egocentrisme. Dat komt denk ik omdat er minder in gemeenschappen wordt geleefd. In veel gezinnen leidt iedereen min of meer zijn eigen leven. Er zijn nauwelijks meer gezamenlijke momenten. Vroeger gingen veel mensen tussen de middag thuis eten, bijvoorbeeld. Er was ritme en er waren natuurlijke vaste rustmomenten. Nu moet je dat zelf creëren.’’

,,Benedictus hechtte veel waarde aan de gemeenschap. De stabilitas loci, het blijven op je plek. Niet van kick naar kick en van ervaring naar ervaring, maar je verbinden met de plek waar je woont en de mensen die daar zijn. Wortel schieten, dingen afmaken. Dan pas kun je echt vrucht dragen, ook al is dat een langetermijnkwestie.’’

De cursus wordt twee keer per jaar gegeven aan maximaal vijftien deelnemers, maar lang niet altijd is de cursus vol. ,,Terwijl er grote behoefte aan is, dat weet ik zeker, maar men neemt er geen tijd voor’’, is de verklaring van Hoekstra.

 

Beter nadenken, meer aandacht, investeren in relaties en op naar een rechtvaardige en groene wereld. Blijkbaar willen we dat, maar waarom kunnen we het dan niet? De cursus van Hoekstra loopt niet storm, de stichting Slowlife ligt op z’n gat, de Japanse club van luiaards blijkt zijn naam eer aan te doen: de website is in anderhalf jaar niet meer bijgewerkt.

En toch wordt dit een revolutie, houdt slow life-goeroe Carl Honoré koppig vol. Hij krijgt naar eigen zeggen reacties van over de hele wereld. ,,Slow borrelt overal vanzelf op en zal zijn eigen weg gaan zoeken zoals de groene beweging en het feminisme’’, zegt hij in een interview. ,,In feite gaat het om een soort sluipende culturele revolutie. Het individu, de familie, de organisatie en zelfs de wereld, allemaal zijn we op zoek naar een nieuwe balans.’’

,,De huidige recessie is de perfecte aanleiding om te ontsnappen uit de vicieuze cirkel van snelheid die ons leven in zijn greep houdt’’, schrijft Honoré in The Guardian in juli 2008. Het feit dat de term ‘slow’ nu op allerlei terreinen gebezigd wordt, geeft hoop, vindt hij. Iedereen is ermee bezig: er wordt massaal aan yoga en meditatie gedaan, scholen proberen het huiswerk te beperken en grote bedrijven richten rustruimtes in voor hun medewerkers. Bekend is de oproep van een IBM-manager: ,,Lees je mail nog maar twee keer per dag. Herover je leven en leer weer dromen. Sluit je aan bij de ‘slow e-mail-beweging’!’’ En dat is dan IBM, schrijft Honoré, niet een of ander vaag aromatherapiebedrijfje.

 

Revolutie of niet, wereldwijd of niet, ds. Simon van der Lugt, oprichter van de stichting Evangelie & Hindoes en kenner van oosterse religies, heeft nog nooit van slow life gehoord. ,,En ik zou mezelf nou niet wereldvreemd willen noemen wat dat betreft.’’ Maar het probleem herkent hij wel en het feit dat slow life als trend hier opkomt, verbaast hem dus helemaal niet. ,,Maar dat heeft vooral te maken met de westerse cultuur, de prestatiemaatschappij. In oosterse culturen kennen ze allang de waarde van relaties en eten met elkaar. Relaties gaan boven zaken, dus daar neem je alle tijd voor. Dat is al vele eeuwen een centraal gegeven, of je daar nu hindoe, boeddhist of christen bent. Toen ik daar was, heb ik dat een leerzame ervaring gevonden. Wat dat betreft kun je overal wat van leren.’’

,,Neem de term ‘mindfulness’. Die is tegenwoordig helemaal ‘in’. De dingen met aandacht doen. In het moment zijn, en niet in de toekomst of het verleden. Dat kun je inderdaad bij Benedictus vinden, maar ik lees daar ook over in een grote leerrede van Boeddha. Daar gaat het over het cultiveren van de aandacht. En dat is allemaal prima, maar het kader waarin het staat, de zelfverlossingsleer, die deugt niet. Ik wil me oriënteren op Christus, niet op mezelf.’’

,,Zo’n blad als Happinez staat er bol van. Dat is een en al zelfverwerkelijking. Het gaat om jouw persoonlijke geluk in dit leven. Hier en nu moet je het maken, jij moet genieten. Terwijl voor de christen heiligheid het levensdoel is. En dat vraagt offers.’’

 

Maar zouden christenen niet best wat meer de weg mogen wijzen als het gaat om rust vinden, consuminderen, mindfulness, weldenkendheid, aandacht? Jawel, zegt Simon van der Lugt: ,,De christen weet: het is volbracht. Deze wereld is niet in onze handen. Jouw leven is in feite niet jouw project, jij hoeft de wereld niet te redden Er is een God bezig. Natuurlijk hebben we wel onze verantwoordelijkheden, maar het is niet: ik moet, want anders krijg ik een pak slaag. Er mag ontspanning zijn. De Heer weet best dat het ons weleens bij de handen afbreekt. Maar daar is Hij gelukkig niet afhankelijk van.’’

,,En tegelijkertijd zijn wij net zo behoeftig op dit punt als de rest van de samenleving. Ook wij moeten leren omgaan met verantwoordelijkheden, met grenzen en met tijd. Ook wij vergelijken onszelf veel te vaak met anderen en bezwijken voor de prestatiedrang. We delen in dezelfde werkelijkheid en ervaren dezelfde gebrokenheid. Ja, en ‘soms zijn de heidenen ons voor’. Die zijn dan een goed voorbeeld voor dat wat we eigenlijk al hadden kunnen weten.’’