Wereldwijd groeit het christendom sneller dan ooit

De kerk is groter dan je denkt

kaders:
• ''Wereldwijde beweging van Gods Geest gaande''
• ''Het zwaartepunt van het christendom verschuift''
• De statistieken
Terwijl Nederlandse christenen somberen over de marginalisering van het christendom en zich zorgen maken over de ‘oprukkende islam’, is wereldwijd een totaal andere beweging gaande. Het evangelicale christendom groeit sneller dan ooit, sneller dan welke godsdienst dan ook. Ook wij maken deel uit van die opzienbarende, wereldwijde beweging van Gods Geest!

Door Aad Kamsteeg

De kerk is groter dan je denkt

Op een vroege zondagochtend rijdt Philip Jenkins – hoogleraar geschiedenis en godsdienstige studies en auteur van het spraakmakende boek The Next Christendom – met zijn auto door het cultureel boeiende centrum van Amsterdam. Ondanks de fraaie historische gebouwen voelt hij zich verdrietig worden: ,,In de binnenstad viel mij het grote verschil met Amerikaanse steden op. Er was geen sprake van enig kerkelijk leven. Kerken leken alleen maar leeg te staan.’’ Maar zijn stemming verandert als hij in Amsterdamse buitenwijken als de Bijlmer terechtkomt: ,,Daar zag ik wél mannen, vrouwen en kinderen die in hun beste kleding naar de kerk gingen, hun bijbel in de hand. Mij viel op dat het vooral om donker gekleurde mensen ging, uit Afrika of de Latijns-Amerikaanse regio, uit de derde wereld dus.’’ Jenkins’ Amsterdamse ervaring is kenmerkend voor een onmiskenbare trend in het wereldwijde christendom: de kerk is bruisend en vitaal, maar niet langer blank.

Lezers van CV•Koers zullen overwegend geregelde kerkgangers zijn. Zij ontdekken tot hun vreugde nog veel goeds in hun kerken: opbouwende preken, jongeren in de kerkbanken, omzien naar elkaar. Maar in hun directe omgeving? Ontkerkelijking grijpt om zich heen. Minstens 70 procent van de bevolking leeft volstrekt buiten de sfeer van Gods Woord en van de overige 30 procent is nog maar een minderheid kerkelijk actief. De media hameren erop dat geloof vooral binnenskamers moet blijven. Dat eist de heilig verklaarde scheiding tussen kerk en staat.

Je zou er gedeprimeerd van worden. Veel ouders van opgroeiende kinderen lijden onder een verlieservaring. Zoon of dochter neemt afstand en is hoogstens nog vaag religieus. Christenen worden in de verdediging gedrongen. De Bijbel wordt in één adem met de Koran onverdraagzaam en gewelddadig genoemd. Moskeeën worden geopend, terwijl kerken worden gesloten. Radicale moslims slaan erop als Mohammed wordt beledigd. Christenen zwijgen, verlegen om een antwoord misschien. Ook zij zouden op een vroege zondagochtend eens naar de Bijlmer moeten rijden.

Cultuur overstijgend

Hebben wij wel het juiste perspectief? Alister McGrath schrijft in zijn boek 2000 jaar christendom dat ,,een religie uit Palestina, die bijna eerst alleen in een klein deel van Europa haar aanhangers had, nu de grootste in de wereld is geworden’’. Als enige godsdienst ook is het christelijk geloof in elk werelddeel, bij elke etniciteit en onder elke cultuur doorgebroken.

Dat laatste is opmerkelijk. Culturen zijn als de kleren die de ene samenleving onderscheidt van de andere. Ze vormen het diepgewortelde geheel van geloofsvooronderstellingen, gewoonten, wetten, moraal en kunst dat een volk in de loop van de tijd heeft verworven. Elke cultuur heeft een eigen mens- en wereldbeschouwing en een eigen kijk op de verhouding tussen goden en mensen, man en vrouw, gezag en vrijheid. Kennelijk overstijgt alleen de boodschap van het Kruis al die grenzen.

De invloed van de islam beperkt zich voornamelijk tot de regio van Turkije tot Iran, Noord-Afrika, Voor-Indië en Indonesië. Het hindoeïsme bevindt zich in het zuiden van Centraal-Azië en de Maleise archipel. Het boeddhisme beweegt zich in oostelijk Azië en het noorden van India. Gedurende de 15e eeuw leek ook het christendom een louter Europese religie te zijn geworden. De islam had enkele eeuwen eerder een heilige oorlog tegen het christendom ontketend. Er bestonden weliswaar nog wel christelijke gemeenschappen buiten Europa, maar over het algemeen was het christelijk geloof toch geografisch ingeperkt.

Het daaropvolgende herstel van het christendom noemt McGrath ,,een van de meest dramatische ontwikkelingen van de laatste eeuwen’’. In de 21e eeuw blijkt het christelijk geloof de grootste godsdienst te zijn in Noord- en Zuid-Amerika, Oceanië, zuidelijk Afrika en vele eilandenrijken van de Stille Oceaan. In delen van Azië – Zuid-Korea, China, de Filippijnen – is sprake van stormachtige groei.

Groei onder evangelicals

In West-Europa ligt het gevaar van blikverenging op de loer. Nog zo’n halve eeuw geleden had het christendom leidende invloed in Engeland, Frankrijk, Duitsland en Nederland. Maar als de huidige ontwikkeling doorzet, is daarvan rond 2050 geen sprake meer en moeten we voor volle kerken naar Addis Abeba, Seoul en Buenos Aires reizen.

Volgens de World Christian Encyclopedia zijn er momenteel zo’n twee miljard christenen. Nog steeds bevindt het grootste deel zich in Europa, circa 560 miljoen. Maar Latijns-Amerika volgt op de voet met 480 miljoen. Afrika telt 360 miljoen christenen, Azië 313 miljoen. Trekken we de groeitrends door naar het jaar 2025, dan blijkt het Evangelie zich toenemend naar het zuidelijk halfrond te hebben verplaatst. Van de dan 2,6 miljard christenen wonen de meesten in Afrika en Latijns-Amerika. Tegen 2050 zal nog maar één op elke vijf christenen een blanke zijn.

Tot nu toe hebben we het over iedereen die zich als christen beschouwt. Onder hen bevinden zich veel nominale gelovigen voor wie religie vrijwel identiek is met de eigen cultuur. Maar onder al die christenen vormen juist de evangelicals de snelst groeiende groep. Evangelicals vindt men in alle kerkgenootschappen. Zij beschouwen de Schrift als hoogste gezag, de verlossing door Christus als enige bron van redding, wedergeboorte als noodzaak, zending als hoge roeping. Het meest spectaculair is de groei bij pinksterbewegingen. Van de 560 miljoen inwoners in Latijns-Amerika behoort zo’n 25 procent tot charismatische groepen.

Kennelijk heeft niet het theologisch liberale christendom de toekomst. Revolutionaire ontwikkelingen op het religieuze erf doen zich voor bij bijbelgetrouwe christenen. Als dat niet bemoedigend is!

Zijn we betrokken?

Zijn Nederlandse christenen betrokken bij de wereldwijde komst van het Koninkrijk van God? Dat zou wel bijbels zijn. De apostel Paulus zegt dat wij ,,samen met alle heiligen’’ de liefde van Christus kunnen leren kennen en volstromen met Gods volkomenheid (Efeziërs 3:18-19). Gelovigen die zich opsluiten in eigen kring doen zichzelf daarom tekort. We kunnen leren van lofprijzing in Latijns-Amerika, stille tijd in Azië, honger naar het Evangelie in Afrika, creativiteit in Amerika en theologische studiezin in Europa.

Ook in eschatologisch opzicht is het bijbels de gang van Christus door de wereld te volgen. Als Jezus het over zijn wederkomst heeft, zegt Hij dat ,,het einde (van de tijden) pas zal komen als het goede nieuws over het koninkrijk in de hele wereld wordt verkondigd als een getuigenis voor alle volken” (Matteüs 24:14). Zendingsactiviteiten zouden daarom op de voorpagina’s van de kranten moeten staan! De realiteit is echter dat ook christenen nauwelijks kennisnemen van zelfs de eigen zendingsblaadjes. Betrokkenheid beperkt zich vaak tot het traditioneel overmaken van een gift.

In zijn boek The Church is bigger than you think signaleert William Carey vier protestantse zendingsgolven: 1792-1865: westerse kerken sturen zendelingen naar de kustlanden van andere continenten, 1865-1910: zendelingen worden ook naar de binnenlanden gestuurd, 1910-1966: evangelicale kerken proberen voortaan alle landen te bereiken, 1966-heden: zendelingen vanuit ook het zuidelijk halfrond richten zich toenemend op de nog niet door het Evangelie bereikte volken. Momenteel is naar schatting 30 procent van alle 140.000 protestantse zendelingen niet-westers.

Vanuit etnisch en taalkundig oogpunt leven er circa 13.000 volken op aarde. ,,Uit alle landen en volken, van elke stam en taal’’ heeft Christus met zijn bloed mensen voor God gekocht, staat er (Openbaring 5:9). In 1900 was zo’n 50 procent van de wereldbevolking nog niet door het Evangelie bereikt. Een eeuw later is dat percentage teruggebracht tot 28 procent.

Maar Christus’ woorden dat ,,de oogst groot is, maar er weinig arbeiders zijn’’ (Matt. 9:37) blijken nog steeds actueel. In de uitgave Operation World wordt nagegaan welke landen zendelingen uitzenden. Alleen in Singapore worden méér protestantse zendelingen uitgestuurd dan er protestantse kerken zijn: 567 zendelingen op 393 gemeenten, dat is: 1,44 per kerk. Noorwegen en Finland volgen op de tweede en derde plaats. De Verenigde Staten, die qua aantal nog steeds de meeste zendelingen uitzenden – Zuid-Korea is tweede –, tellen 0,15 zendeling per kerk. Verwacht wordt dat tegen 2025 niet minder dan 70 procent van alle protestantse zendelingen uit de derde wereld komt.

Vanwaar die verschuiving naar het zuidelijk halfrond? Er is sprake van een geheimenis, van Gods soevereiniteit in zijn verkiezing. Soms echter licht de Bijbel een tipje van de sluier op. Paulus schrijft dat wat in de ogen van de wereld dwaas, zwak en veracht is, door God wordt uitgekozen om de wijzen en sterken te beschamen (1 Korintiërs 1:27-28). Dat zien we gebeuren. De Verlichting heeft de Europese mens in eigen ogen wijs, dat wil zeggen: onafhankelijk van God, gemaakt. Daarentegen is de kerk in de derde wereld er vaak één van lijden en materiële armoede. Mensen erkennen dan vaak dat zij van God afhankelijk zijn. ,,Opdat het zal zijn zoals geschreven staat: ‘Wil iemand zich op iets beroemen, laat hij zich op de Heer beroemen’” (1 Kor. 1:31).

Aad Kamsteeg is oud-hoofdredacteur van CVKoers.

Dit artikel maakt deel uit van het dossier De kerk wereldwijd

Dit artikel is verschenen in CV·Koers oktober 2007

Naar boven | Reageer op dit artikel | Mail naar vriend(in) | Print dit artikel