Boek ID vraagt om vervolg

De auteurs laten zich deels leiden door publicaties van leden van de Amerikaanse Intelligent Design-beweging, zoals Dembski en Behe. Maar de winst van dit boek is dat de auteurs niet klakkeloos de Amerikaanse ID-beweging napraten, maar blijk geven van een eigen kritische doordenking.

Het boek richt zich allereerst op de vraag hoe het leven is ontstaan. Allereerst is daar de verwondering waarover Jan Lever in zijn bijdrage schrijft. Maar je kunt de vraag naar het ontstaan van leven met autoriteit beantwoorden als je de Spinozaprijs van het NWO hebt gewonnen, zoals Cees Dekker. Hij laat zien dat een levende cel vol zit met moleculaire machines die zich moeilijk laten verklaren door een darwinistisch mechanisme en wel door een intelligent ontwerp.

 

Arie van den Beukel mag de beslissende tik uitdelen: evolutie is een ideologie en geen wetenschap. John Sussenbach maakt de lezer deelgenoot van de fascinerende deling van een cel. Hij stelt dat dit onmogelijk is door toevallige mutaties en selectie. Sjef Wintermans betoogt dat Intelligent Design uiterst redelijk is als we de fotosynthese bestuderen, het omzetten van licht in energiedragers door bladgroenkorrels. Juleon Schins worstelt met Richard Dawkins en zijn ‘zelfzuchtige genen’ en concludeert dat het beklemmend moet zijn om als radicaal materialist door het leven te gaan.

Het ontstaan van het heelal krijgt ook uitgebreid aandacht in het boek. Gerard Bodifée, Mart de Groot en Willem Baan laten zien dat de kosmos is afgestemd op de aanwezigheid van leven en dat het ontwerp-argument daarom ook opgaat voor het heelal. Voor veel christenen is het even wennen dat christen-wetenschappers de oerknal zien als scheppingsdaad. Menigeen herinnert zich nog het creationisme dat zich sterk maakt voor een aarde van zesduizend jaar. Maar het is van evident belang dat christen-astronomen nu eens aan het woord gelaten worden. Zij zijn in staat om de argumenten binnen hun vakgebied te wegen.

In het wiskundige deel ontfermt Ronald Meester zich over de vraag waar de informatie in het DNA vandaan komt. Hij evalueert de kansmodellen voor evolutie van het DNA.

Drie bijdragen op het gebied van de menswetenschappen maken duidelijk dat de implicaties van de evolutietheorie verder reiken dan alleen de biologie. Jitse van der Meer en Henk Jochemsen testen de evolutionaire verklaring voor moraliteit, terwijl Juleon Schins de wetenschap incompetent acht om de oorsprong van de menselijke geest te onderzoeken.

In het filosofische deel vraagt René van Woudenberg zich af hoe ontwerp herkend kan worden en wat te doen met het verwijt dat ID een ‘God-van-de-gaten’ veronderstelt. Gijsbert van den Brink buigt zich over de vraag of Intelligent Design wel een plaats verdiend in de wetenschap. Ronald Meester maakt onderscheid tussen ontwerp en ontwerper.

 

Samenvattend, het is een veelzijdig en indrukwekkend betoog. Maar is daarmee alles gezegd over dit boek en het onderwerp? Een kritische kanttekening moet worden geplaatst bij de subtitel: Over toeval en doelgerichtheid in de evolutie. Hoezo evolutie? Er wordt in dit boek nauwelijks aandacht besteed aan vakgebieden als de taxonomie en de paleontologie.

Bij de uitreiking van het boek werd kritisch opgemerkt: ,,Waar zijn de biologen?” Zes van de vijftien auteurs zijn actief in het vakgebied van de biologie. Maar het zijn niet die delen van de biologie waar de evolutietheorie geboren is. Het boek laat in dat opzicht belangrijke delen van de discussie buiten beschouwing.

Destijds zijn de historische aspecten van de paleontologie en geologie op de agenda gezet door creationisten. Ook die komen onvoldoende aan bod in dit boek. Het is mijn ervaring dat wetenschappers pas bereid zijn om alternatieven te overwegen als er voor àlle belangrijke vakgebieden een sluitende en betere verklaring gevonden is. De kern van de evolutiebiologie is dat historisch gezien alle levensvormen aan elkaar verwant zijn. Zolang dat niet weerlegd is, is er voor evolutionisten geen enkele reden om de gehele theorie ter discussie te stellen.

Maar dat is ook niet wat de redacteuren willen. Want tussen de regels van dit boek door klinkt een betoog voor een vorm van evolutie die gepropageerd wordt door de Engelse paleontoloog Simon Conway Morris. Volgens hem volgt de evolutie een voorgeschreven pad dat bij herhaling zou leiden tot exact hetzelfde resultaat. Een dergelijke vorm van evolutie zou mijn inziens reproduceerbaar moeten zijn, maar dat werken de redacteuren niet verder uit. De gangbare wetenschap die gebonden is aan de naturalistische methodologie, maakt korte metten met dergelijke voorstellen. Zolang dit niet empirisch (proefondervindelijk) wordt onderbouwd, is zo’n vorm van evolutie voor de wetenschap even ongrijpbaar en onwetenschappelijk als een schepping. De redacteuren hebben gemeld dat er nog een tweede boek komt. We wachten met spanning af.