Wat George W. Bush geloofde, dat wist iedereen. In vrijwel elke toespraak refereerde hij aan zijn geloof in God. Maar wat geloven de republikeinen die het tegen Obama willen opnemen? En: maakt het een verschil?

President van Amerika word je niet zonder je geloofsleven openlijk ter sprake te brengen. Toch zit er wel verschil tussen de kandidaten. De één legt het er duimendik bovenop, terwijl de ander lijkt te hopen dat zijn kiezers er niet te veel naar vragen. Een analyse van het geloofsleven van Romney en Gingrich, de twee overgebleven kanshebbers.

Mitt Romney, de mormoonse pragmaticus
Het is 1968. In het zuiden van Frankrijk botst een auto vol mormoonse zendelingen op de auto van een katholieke priester. De chauffeur, een 21-jarige jongeman, overleeft het ongeluk, maar een  van de inzittenden komt te overlijden.

Dit is het verhaal dat het leven van Mitt Romney op zijn kop zet. Hij was de chauffeur van de afgeladen Citroën. Na een korte adempauze herpakt Romney zich en verhoogt hij de groeidoelstelling voor het Franse zendingsveld naar veertig procent. Twee aan twee trekken de evangelisten er weer op uit, en warempel: de doelstelling wordt ruimschoots gehaald.

Het is het soort verhaal waar Amerikanen van houden. Door een beproeving komt iemand er sterker uit. Het is ook door verhalen als dit dat het geloof van Romney menselijke trekken krijgt voor gewone Amerikanen. Want over de heiligen der laatste dagen, zoals de mormonen het liefst naar zichzelf verwijzen, gaan in Amerika de raarste verhalen. Veelwijverij, sektarisme en lang ondergoed: de vooroordelen zijn legio.

Toch weet Romney zijn geloof als politieke troefkaart uit te spelen. Hij is een mormoon van de zesde generatie, met voorouders die tot de stichters van het geloof behoorden. Als hij naar zijn geloof verwijst, dan verwijst hij naar het ‘geloof van zijn voorvaders’. Dat soort familietrouw weten Amerikanen te waarderen. Ook het typisch Amerikaanse aan het mormoonse geloof wordt door Romney benadrukt.

De zendeling van weleer heeft zijn running mate nog niet gekozen, maar zijn verleden zit hem niet bepaald in de weg. Of zoals een van zijn beste vrienden het zegt: ‘Iemand die zendeling was in het goddeloze Frankrijk weet hoe hij de gedeelde grond moet vinden met verschillende mensen.’ En ook dat weten Amerikanen te waarderen.

Newt Gingrich, de katholieke bekeerling
Gingrich lijkt op dit moment de enige kandidaat die Romney van zijn kandidatuur kan afhouden. En dat is niet in de laatste plaats te danken aan zijn machtige evangelicale vrienden. Gingrich loopt al sinds de jaren zeventig mee in de landelijke politiek en verbond zich in 1978 aan  de opkomst van de ‘Moral Majority’. Die vormde in die dagen het platform voor de opkomst van evangelicale conservatieven, die het belang van geloof en waarden (en vooral abortuspolitiek) bepleiten. Evangelicale leiders die hem kenden uit die dagen, prezen zijn principiële standpunten, maar twijfelden aan zijn persoonlijke overtuiging. Zelfs met zijn politieke vrienden sprak hij nauwelijks over zijn persoonlijke geloofsleven. Gingrich was bovenal een strateeg, die het enorme potentieel van miljoenen evangelicals zag die luisterden naar het stemadvies van hun leiders.

Tot ieders verbazing was het juist de bekering van Gingrich tot h t katholicisme (in 2009) die hem bij evangelicale kiezers en leiders in aanzien deed stijgen. Geheel conform de mode in machtig Washington sloot hij zich aan bij de katholieke kerk, waar zijn vrouw in het koor zong. Sindsdien, zegt hij, heeft zijn persoonlijke geloofsleven zich hersteld en vernieuwd. Hij profileert zich nu als ‘sadder, but wiser’. Met het klimmen der jaren heeft zijn geloof zich verdiept. Ook over het huwelijksleven van Gingrich was tijdens de campagne veel te doen, omdat hij in spotjes daarop werd aangevallen. De teneur: ‘Hoe kan een man die tot drie keer toe getrouwd is, een betrouwbare leider van ons land zijn?’ Het leidde onder conservatieve christenen tot een strijd die door middel van per e-mail verstuurde kettingbrieven werd gevoerd. De ene groep vond dat Gingrich vaker publiekelijk zijn zonden moest belijden. De ander, onder aanvoering van Jerry Falwell jr. – zoon van een van Gingrich’ machtige evangelicale vrienden – stelde: ‘De vrouw bij de put (vijfmaal gescheiden, red.) mocht blij  ijn dat ze Jezus tegenkwam en niet een Amerikaanse voorganger.’

Hypocriet?
Welke kandidaat het ook wordt, de heren betonen zich allebei gelouterde christenen. Toch is het moeilijk om niet al te cynisch te worden over deze verhalen en getuigenissen, wanneer je de harde Amerikaanse campagnepraktijk onder de loep neemt. Uiteindelijk bepalen heel andere belangen hoe de politieke strijd precies verloopt. Hoewel kandidaten niet direct geld mogen aannemen om hun politieke wapens te financieren, spelen zogenaamd onpartijdige actiegroepen als Restore our Future (gelieerd aan Romney) een grote rol in het zwartmaken van politieke tegenstanders. Ze financieren tv- en internetspotjes die er niet om liegen. Vanuit Europa gezien kan dit wat hypocriet lijken. Hoe verhoudt het liefhebben van de naaste zich tot het zwartmaken van je concurrent? Maar Amerikanen houden nu eenmaal van prijsvechters in de politieke arena. En daar komt bij dat de kandidaten eigenlijk niet zo veel verschillen van hun kiezers. Twee op de drie Amerik  en noemt zich nog altijd christen. Maar uit een groot onderzoek in 2008 bleek dat slechts 9% van de Amerikanen religie de belangrijkste waarde in hun leven noemt. Geld en carrière eindigden hoger (beide 17%), terwijl bijna de helft van de Amerikanen familie de belangrijkste waarde noemde. Niets Amerikaans is de aspirant-presidenten kortom vreemd.