De regisseur van Prometheus werd groot met sciencefiction-horrorfilms. Wat boeit bioscoopbezoekers toch aan dat spel vol angst en beven?

Met zijn nieuwste film Prometheus (2012) maakt regisseur Ridley Scott (1937) de cirkel van zijn carrière rond. Aan het begin vestigde de Engelsman zijn naam met de sciencefiction-horror Alien (1979). Na drie vervolgdelen (en wat spin-off) door andere regisseurs, voltooit hij nu zelf de cyclus met deel nul: hoe het allemaal begon.
Prometheus was volgens de Griekse mythologie de titanenzoon die het vuur van de goden stal en de mensen daarmee de techniek schonk. Niet dat het goed met hem afliep; oppergod Zeus kluisterde hem voor straf aan een berg waar elke dag een adelaar neerdaalde om van zijn lever te vreten. Een veelzeggende naam voor deze film?.
Scott staat bekend als een van de grote regisseurs van de hedendaagse cinema. Hij heeft klassiekers op zijn naam staan als Blade Runner en Alien, en megalomane blockbusters als Gladiator, Kingdom of Heaven en Robin Hood. Afkomstig uit de reclamewereld, heeft hij een eigen stijl om zijn publiek te pakken: snel overdonderen met massale scènes, dramatische tegenlichtopnamen en daverende muziek.
Al in de eerste Alien-film zien we hoe de almachtige multinational Weyland interesse heeft in een dodelijke buitenaardse levensvorm, met een zuur als bloed en een ondoordringbare pantserhuid. Het geheime doel is om het wezen te bestuderen voor biochemische oorlogsdoeleinden: een onoverwinnelijk wapen. Maar het laat niemand ongemoeid: het wezen nestelt zich in je binnenste en barst na verloop van tijd weer naar buiten. Een strijd om de techniek die verkeerd afloopt. Maar er zit meer in deze films.

Jungle
Veel films van Ridley Scott kun je begrijpen aan de hand van het beeld van het menselijk bestaan als een jungle. Of het nu gaat om de toekomst, de grote stad of het menselijk hart, het is onoverzichtelijk, verraderlijk en alleen de sterkste kan het overleven. Maar Scott lijkt zich tegelijk af te vragen of dat wel echt waar kan zijn. Wat is er nog heilig, als men zegt dat God dood is? Steeds duikt er aan het eind van zijn films iets op wat ingaat tegen de wet van de jungle: oprechtheid, opoffering, overgave. 
In Alien is een ruimteschip in een verre toekomst de jungle. Maar dan een waarin het meest angstaanjagende monster van de filmgeschiedenis huist. Alien is het type film dat door de Amerikaanse filmkenner Blake Snyder een ‘MITH’ wordt genoemd: monster in the house. We bevinden ons in een afgesloten ruimte en kunnen geen kant op. In die afgesloten ruimte bevindt zich een monster dat een bovenmenselijke bedreiging vormt. En het is ook nog eens onze eigen schuld dat we in die situatie zijn beland. Sterker nog, zegt Snyder, hoe groter onze schuld is, des te spannender is de MITH-film. En niet: hoe groter het monster, zoals in Aliens (deel 2), of hoe meer besloten de gevangenis, zoals in Alien 3. 
Veel horrorfilms spelen dit spel met onze angst. Door onverantwoordelijk gedrag begeven mensen zich in een onbetrouwbare wereld waarin het kwaad schuilt. Waarom gaat het meisje in het witte hemdje toch in haar eentje de donkere kelder in?! Heeft zo iemand geen gezond verstand of moreel kompas? Ze zou toch beter moeten weten en de duistere krachten laten zijn waar ze thuishoren, in hun eigen duistere krochten. We zijn bang dat door onze eigen zonde het slecht met ons zal aflopen, het kwaad ons boven het hoofd groeit, dat we niet te redden zijn. Het loon van de zonde is de dood, zegt Paulus in zijn brief aan de Romeinen. In een goede MITH staat de redding van je ziel op het spel.

Diepste angst
In zijn commentaar op de recente horrorfilm The cabin of the woods zegt de Amerikaanse filmcriticus Jeffrey Overstreet dat zulke horrorfilms eigenlijk cautionary tales zijn: gemeenschapszin, verantwoordelijkheid en volwassenheid konden toch weleens een goed idee zijn in deze wereld vol duistere machten en krachten. Of je nu in goed en kwaad gelooft of niet, er is verstand en wijsheid nodig, omdat het met domheid en eigenwijsheid slecht afloopt. En we weten beter! Anders zou dit spel met onze diepste angst niet slagen. Onze ziel moet gered worden van onze eigen schuld. In Alien en Prometheus speelt de zonde van de hebzucht (van Weyland), de nieuwsgierigheid (van de onderzoekers) en de overmoed (van de militaire types) een belangrijke rol. In Prometheus kon Scott natuurlijk niet simpelweg de MITH van Alien herhalen. Om het spannend te maken moest hij wel verder gaan en dat doet hij ook. Misschien ook omdat hij een dagje ouder wordt? Naast een knap visueel staaltje is Prometheus een zoektocht naar antwoorden op de diepste vragen. Waar komt de zonde vandaan? Waarom ging het fout na de schepping? Hoe worden we gered van het kwaad dat zich zo diep in ons nestelt? Hoe overwinnen we de dood? Het monster staat voor het kwaad. Opvallend is dat de enige hoofdpersoon die erin slaagt zich tegen het monster te verweren, iemand is die zijn eigenbelang opgeeft, iemand die bereid is voor de mensheid op de bres te staan. Iemand die het teken van het kruis draagt. Tijd voor het grote reli-interview met Ridley Scott.

Vrijwaringsclausule
Niemand hoeft films te kijken en zeker niemand hoeft de Alien-films te kijken. BlikOpOneindig beoefent levensbeschouwelijke onderzoeksjournalistiek in de filmwereld en doet daar verslag van. Daaruit volgt niet dat BlikOpOneindig de besproken films waardeert of aanbeveelt. Een ieder zij in zijn eigen gemoed ten volle overtuigd.