Over welke bewering gaat het deze maand?Het invloedrijke christelijke tijdschrift Christianity Today bracht een groot verhaal over de evangeliste Heidi Baker. Zij is geworteld in de charismatische beweging en werkt met name onder de allerarmsten in Afrika. Ze is regelmatig in Nederland vanwege haar betrokkenheid bij TRIN (Touch, Reach and Impact the Nations).

In de inleiding van het verhaal van Christianity Today wordt ‘geloofwaardig bewijs voor de genezing van doven door gebed’ aangekondigd. Het belangrijkste argument daarvoor is een wetenschappelijk onderzoek van Brown. Op zich niet vreemd, want dat soort onderzoek verschijnt regelmatig. Wel uitzonderlijk is het feit dat Christianity Today er zo groot mee uitpakt.

Waarom zouden we hier toch aan twijfelen?

Het onderzoek is gefinancierd door de Templeton Foundation in het Flame of Love-programma. Een onderzoeksprogramma dat zich tot doel heeft gesteld interdisciplinair de wetenschap van Gods liefde in kaart te brengen. “Ze hebben nog nooit een onderzoek gefinancierd dat niet deze uitkomst had”, aldus Joke van Saane, onderzoeker aan de Vrije Universiteit die zelf ook het effect van gebedsgenezing wetenschappelijk onderzocht. Daar komt bij dat er ook onderzoek bestaat dat het tegenovergestelde concludeert. Is dat hiermee ontkracht?

Hoe kun je nagaan of dit klopt?

De beste manier om dit na te gaan is door naar Mozambique af te reizen en het onderzoek te herhalen. Dat voert te ver voor deze rubriek. Gelukkig heeft Candy Gunther Brown, de wetenschapper die het onderzoek deed, netjes verslag gedaan in een artikel dat gepubliceerd is in het wetenschappelijke tijdschrift Southern Medical Journal. Om dat onderzoek te beoordelen, hebben we een aantal mensen gevraagd die dat goed kunnen inschatten.

Joke van Saane, wetenschapper aan de Vrije Universiteit, onderzocht de effecten van gebedsgenezing. Ze kent het onderzoeksgebied goed.

“Ik heb vraagtekens bij de wetenschappelijke waarde. Niet alleen vanwege de financier, maar ook vanwege het veel te lage aantal deelnemers, namelijk maar 24. Dat zegt statistisch helemaal niets. Het wordt ook behoorlijk hard-wetenschappelijk gepresenteerd, maar ondanks de technische instrumenten die ze gebruiken, weten we dat bij dit soort onderzoek naar zintuigen altijd de factor emotie een rol speelt. Niettemin blijft het fascinerend hoe mensen genezing in een context van geloof en gebed begrijpen.”

Cors Visser, directeur van ForumC, forum voor geloof, wetenschap en samenleving.

“De manier waarop Brown erin staat, kan ik wel waarderen. Ik vind dat christenen niet bang moeten zijn voor onderzoek naar genezing. Vaak hebben christenen groot vertrouwen in de natuurwetenschappen, maar als religie onderwerp is van onderzoek, dan telt de wetenschap voor hen niet meer. Toch heeft God niet alleen natuurwetten geschapen, maar ook mensen en hun manier van denken, voelen en geloven. Dat kun je dus gewoon onderzoeken, zolang onderzoekers maar blijven beschrijven en niet gaan voorschrijven. En zolang gelovigen maar beseffen dat God altijd wonderen kan doen, is er weinig aan de hand.

Nadeel bij dit onderzoek is dat het bij een heel kleine groep is uitgevoerd en ook de langetermijneffecten niet bekend zijn. Zijn ze nog steeds genezen? Dat neemt niet weg dat de conclusie interessant is: bidden in de nabijheid van de patiënten is 'effectiever'. Misschien een bevestiging van Jakobus 5? Al met al een interessant onderzoekje dat hopelijk aanzet tot verdere doordenking in christelijke kring naar wat wel en niet werkt.”

Koert van der Velde, oud-Trouwjournalist en auteur van Flirten met God.

“Ik ken dit soort onderzoeken. Men doet dat al jaren. Deze mevrouw vind ik wel een beetje raar. Enerzijds zegt ze dat veel eerdere onderzoeken naar de effectiviteit van gebedsgenezing erg gevoelig waren voor placebo-effecten. Anderzijds zegt ze dat ze met haar eigen onderzoek niet de hand van God wil aantonen. Maar dat onderscheid kun je niet maken. Als het werkt is het God of placebo, maar welke van de twee blijft een raadsel. Doordat ze placebo wil uitsluiten, ligt het er dik bovenop dat het gaat om een godsbewijs. Dit soort onderzoeken is bedoeld om het geloof te onderbouwen.”

Paul Lieverse, anesthesioloog en voorzitter van Christian Medical Fellowship (CMF).

"Eigenlijk begrijp ik niets van dit soort onderzoeken. Het staat heel ver af van hoe ik met gebed omga. Het lijkt nu alsof gebed een trukendoos is waarvan je wilt nagaan hoe het trucje werkt.

Bij Jezus ziet het er ook heel anders uit. Iemand heeft een zichtbare ongeneeslijke aandoening die op slag verdwijnt. Geen twijfels over de vraag of het effect significant is. Geen twijfels over de vraag of het effect na enkele weken nog steeds aanwezig is.

Ik denk dat gebed een plek heeft in een genezingsproces, maar het is niet onze activiteit ‘bidden’ die werkt. En als er sprake is van een wonder, dan moet dat getoetst kunnen worden. We kunnen dan wellicht een voorbeeld nemen aan de rooms-katholieke traditie waar geclaimde wonderen heel zorgvuldig en individueel worden onderzocht."

Houdt de bewering stand?

Mevrouw Brown vindt een welwillend oor bij gelovigen. Bij niet-gelovigen juist niet. En juist daarom moet de stelling boven redelijke twijfel verheven zijn. Dat is nu niet het geval. De groep is te klein om significant bewijs op te leveren. En bovendien niet representatief. Aan de andere kant is zij volledig transparant over haar onderzoek. Je kunt haar dus controleren (zoals wij nu doen). Misschien koos Christianity Today daarom precies het goede woord ‘geloofwaardig’ (credible). Het is een aanwijzing voor de kracht van persoonlijk gebed en contact. Maar om het als bewijs te zien moet je wel gelovig zijn. Een beetje waar dus.