Het Europese christendom is op sterven na dood, stelt de wereldwijd vermaarde godsdienstwetenschapper Philip Jenkins in het septembernummer van cv•koers. Toch ziet hij ook hoop. 

,,Het christendom ligt niet alleen in puin, wat resteert kun je bovendien moeilijk nog gezond noemen. Het culturele klimaat in Europa is als een zompig malariamoeras voor religie. En het christendom is ernstig ziek, om niet te zeggen: terminaal.'' Weinig reden tot optimisme dus, zo lijkt het. Toch ziet Jenkins tekenen van hoop, vertelt hij in het interview aan Ronald Westerbeek.

'Nederland onderschat het belang'
Die hoop is, stelt Jenkins, te vinden bij charismatische vernieuwing in de kerken, zoals  Holy Trinity Brompton (bakermat van de Alphacursus) en New Wine. ,,Die vertegenwoordigen een brede beweging, internationaal en over kerkmuren heen. Let wel, het gaat hier om traditionele, gevestigde kerken, die een opmerkelijke vernieuwing en groei doormaken. Dertig jaar geleden bestonden zulke anglicaanse megakerken eenvoudigweg niet. Ik merk dat men in Nederland geneigd is het belang van deze vernieuwingsbeweging te onderschatten. Dat zou weleens kunnen komen doordat men onvoldoende in de gaten heeft wat er buiten de landsgrenzen gebeurt in de kerk.’’

Philip Jenkins - die zich thuisvoelt in de hoogliturgische Anglicaanse Kerk in de VS en zich geen charimatisch christen noemt - stelt dat de gevestigde kerken in Nederland terughoudend zijn ten aanzien van charismatische vernieuwing. ,,Ze zouden er goed aan doen om nuchter onder ogen te zien dat ze krimpen en nauwelijks nog betekenis hebben in de postseculiere samenleving. Terwijl traditionele kerken die wél openstaan voor charismatische vernieuwing er wel degelijk in slagen om die samenleving te bereiken met het Evangelie en levendige gemeenschappen te vormen, die maatschappelijke impact hebben.’’

'Amper benul van migrantenkerken'
Ook migrantenkerken vormen de hoop van het Europese christendom, zegt Jenkins.  Het beeld bestaat dat het om kleine, onbeduidende kerken gaat. ,,Onderschat ze niet! Er zijn talloze kerken en internationale netwerken van kerken die goed georganiseerd zijn en een grote maatschappelijke impact hebben. Alleen onttrekt het zich nog goeddeels aan de waarneming van de autochtone kerken. De Nederlandse kerken hebben vaak amper benul van wat er gaande is binnen de migrantengemeenschappen in de grote steden, waar honderden kerken zijn met duizenden actieve vrijwilligers. Zij zetten zich pastoraal en diaconaal in, doen aan schuldhulpverlening, verlenen juridisch bijstand, bieden slachtofferhulp rond vrouwenhandel, noem maar op.’’

'Europese christenen, wees bescheiden'

,,De oorsprong van het christendom ligt niet in het Westen. En er bestond al een Afrikaans christendom lang voordat er een Europees christendom was. Tegen de tijd dat het christendom het huidige Nederland bereikte, bestond de Ethiopische kerk al meer dan 450 jaar. Er was een Aziatisch christendom, lang voordat Europa gekerstend was. Ken je plaats in de geschiedenis en leer ervan. Europese christenen zien zich nu geconfronteerd met de islam en dat beangstigt. Maar realiseer je dat het christendom al 1400 jaar in gesprek is met de islam, en zelfs nog langer met hindoeïsme en boeddhisme. Er is dus niks nieuws onder de zon. Europese christenen kunnen veel leren van christenen elders.’’

 
'Geweldig arrogant' 

VU-hoogleraar Gerrit Glas zei in een referaat over bevrijdingspastoraat dat niet-westerse christenen wellicht ‘behoefte’ aan een ‘naïeve theologie’ hebben, maar dat hun geloof dan nog ‘verder moet groeien en ontwikkelen’. Jenkins reageert:

,,Tja. Ik sprak een Afrikaanse psychiater die zei: ‘Hoe beter opgeleid Afrikaanse theologen worden, des te meer zullen ze juist een eigen Afrikaanse identiteit ontwikkelen.’ De Verlichting is een zeer Europees fenomeen, met eerlijk gezegd behoorlijk duistere kanten. Waarom zouden Afrikaanse christenen daar zonodig ‘doorheen’ moeten gaan? Is dat niet geweldig arrogant om te zeggen?’’

Het volledige interview is te lezen in het septembernummer van cv•koers.