Osama bin Laden is dood. Sinds de aanslag op de Twin Towers in New York, op 11 september 2001 was hij de meest gezochte man op aarde en is hij wel gezien als de verpersoonlijking van het kwaad in de eenentwintigste eeuw.  Maar hoe is hij sinds die tijd eigenlijk afgebeeld en zegt dat iets over de westerse visie op dat kwaad?

Als je de vele karikaturen van hem bekijkt, dan wordt niet echt duidelijk dat dit een zeer gevreesd man is. Veeleer zou je denken aan een schlemiel. Maar dat is natuurlijk ook de functie van een karikatuur: uitvergroten wat ons aan iemand ergert, verkleinen wat we aan iemand vrezen. Zo kunnen we het kwaad als het ware ‘weglachen’.

In de schilderkunst zien we echter iets anders gebeuren. Daar komt dat ‘ultieme kwaad’ vaak in de buurt van het ultieme goed. Zo schilderde de Engelse kunstenaar Ryan Mutter in 2004 Nefarious Transfiguration (Bin Laden als Christus aan het kruis, voor een detail klik hier), met de controversiële mededeling dat het uitbeeldt hoe Bin Laden op 11 september 2001 voor God speelde. En de Australische kunstenares Priscilla Joyce Bracks stuurde in 2007 het werk Bearded Orientals, Making the Empire Cross in voor de Blake Prize, waarbij een afbeelding van het gezicht van Jezus veranderde in dat van Bin Laden als je het schuin hield. Zij stelde zich voor hoe iemand als Bin Laden over de periode van duizenden jaren een cultstatus kon verwerven. 

De beroemde Nederlandse kunstenares Marlene Dumas pakte het anders aan. Gaf zij haar portret van Mohammed B. uit 2005 al de titel The Neighbour, haar portret van Bin Laden (2006) heet The Pilgrim (2006). “Niemand ontkomt aan gruwelijke eigenschappen” concludeerde kunstcriticus Jhim Lamoree over Dumas’ visie. En volgens mij zet ze daarmee het kwaad in het juiste licht.