Zorg voor de schepping als daad van aanbidding

Aan de tafel in de hal van het Hilversumse EO-gebouw is Peter Harris nog gauw even achter zijn laptop gekropen om een verloren kwartiertje effectief op te vullen. De rustige, maar gedecideerde oprichter van de christelijke natuurbeschermingsorganisatie A Rocha is bezig met een rondgang langs de verschillende afdelingen in Europa. En als hij er toch is, wil hij meteen wel praten met de EO en met CV•Koers, want hij heeft veel te melden.

Het boterde eind vorig jaar niet zo tussen evangelicalen en natuurbeschermers. De bioloog David Orr spuwde in het toonaangevende tijdschrift Conservation Biology flink zijn gal over de evangelische beweging. ,,De wereld gaat kapot aan vervuiling, klimaatverandering en uitsterven van soorten. Gelovigen zien dit als tekenen van de eindtijd en de wederkomst van Christus’’, schreef Orr. Hij signaleerde in niet mis te verstane woorden dat de houding van christenen onverschillig is: ,,Jezus komt spoedig, laat de aarde maar branden. Maar waarom is er dan wel tijd om, in een onheilige alliantie met wapen- en oliehandelaren, nog een paar procent aan het Bruto Nationaal Product toe te voegen? Door op die manier te denken, is hun eindtijdverwachting een self-fulfilling prophecy.’’ Orr besloot met een oproep om deze ‘gevaarlijke religieuze denkbeelden’ aan te pakken.

,,Dit komt ervan’’, zegt Harris ernstig. ,,Als christenen de zorg voor de schepping negeren, is dit het gevolg. Ik hoop dat zo’n artikel christenen aan het denken zet. Het zou zo mooi zijn als christenen beseffen hoeveel ze op dit vlak hebben te bieden. Christenen zijn in staat om achter de problematiek te kijken en mensen aan te spreken op hun geloof en hun onderliggende waarden. Dat is iets waarin natuurbeschermers gefaald hebben, en dat erkennen ze zelf ook. Ze hebben de oplossing van de natuur- en milieuproblemen decennialang gezocht in scherpere regelgeving, in allerlei geboden en verboden. En nu ontdekken ze langzamerhand dat dit niet werkt. Zorg voor de natuur, voor de schepping, is een zaak van het hart en van de waarden die voortkomen uit de overtuiging. Dat klinkt christenen toch heel vertrouwd in de oren, nietwaar? De wereld heeft ons nodig om dat uit te dragen.’’

De uit Wales afkomstige Harris was vroeger geen natuurbeschermer, maar voorganger in Manchester. Daar liep hij aan tegen het gebrek aan milieubesef bij zijn gemeenteleden. ,,Ik besloot dat ik niet in de kerk, maar in de maatschappij wilde laten zien wat het geloof betekent.’’ Harris toog naar Portugal om een natuurstudiecentrum op te zetten in een natuurgebied. De organisatie werd A Rocha gedoopt (Portugees voor ‘de rots’) en groeide uit tot een wereldwijd netwerk voor natuur- en milieubehoud. A Rocha is anno 2006 werkzaam in zeventien landen.

 

In de gang van het EO-gebouw spreken we een medewerkster van EO-Metterdaad. ,,Milieu? Ja, daar zou ik wel eens een programma over willen maken. Maar één van onze directeuren vindt niet dat daar iets specifiek christelijk aan is, daarom is het er nog nooit van gekomen.’’

Peter Harris moet daar niets van hebben. ,,Dat dualisme lijkt stevig wortel te hebben geschoten in het populair christelijke denken: dat God het materiële minder belangrijk vindt dan het geestelijke. Het gevolg? Slechte relaties, kapotte families en een inconsistent geloof. Terwijl ‘geestelijk’ helemaal niet tegenover ‘materieel’ staat. Geestelijk omvat alles waar Gods Geest is. Als je gelooft dat God de schepping heeft gemaakt met zo oneindig veel liefde, als je gelooft dat elke plant en ieder dier uit die liefde is voortgekomen, dan is het voluit een geestelijke zaak hoe we met die schepping omgaan: wat we eten, hoe we ons verplaatsen en hoe we met de natuur omgaan. Ik spreek bewust niet over ‘milieu’, maar over ‘de schepping’. God staat als schepper in het centrum. De hele schepping wijst op Hem. Dat geldt ook voor onszelf. Ook wij zijn Gods nageslacht, zegt Paulus, gemaakt om een relatie met Hem te hebben.’’

 

,,Als we God willen aanbidden, mogen we dat samen met de hele schepping doen. Het Evangelie gaat over verschillende soorten relaties. Jezus de redder brengt vrede tussen God en mensen. Hij breekt ook de muren van vijandschap af die tussen mensen in staan. Maar er is meer. Jezus maakt een nieuwe relatie mogelijk tussen de mensen en Gods schepping. De zorg daarvoor mogen we niet alleen aan ecologen en professionele natuurbeschermers overlaten.’’

 

,,Natuur is niet alleen iets voor boswachters en biologen. We leven allemaal in de schepping, we ademen elke paar seconden lucht in, we drinken allemaal water, we gebruiken allemaal energie. Dus we hebben geen keus om Gods schepping al of niet belangrijk te vinden. Die schepping ís voor ons van levensbelang, van uur tot uur zijn we ervan afhankelijk. Maar tegelijk sterven planten- en diersoorten in rap tempo uit doordat het Westen een maatschappelijk model exporteert waar persoonlijk gemak boven alles staat.

In het Zuiden lijden mensen onder onze milieuvervuiling. Er zijn 1,6 miljard mensen zonder toegang tot drinkwater. Over 25 jaar zullen er honderden miljoenen klimaatvluchtelingen zijn. Pas kreeg ik een hartverscheurende oproep uit Chili, waar kinderen vergiftigd worden door vervuild water. Maar we hadden niet genoeg geld om ze te helpen. Als we geloven in God de schepper, dan kunnen we niet zijn Evangelie verkondigen zonder na te denken over onze relatie met zijn schepping. Dan wordt ons Evangelie verwarrend en incoherent. Dat is net zoiets als zeggen dat je van Rembrandt houdt, terwijl je zijn schilderijen vernielt.’’

 

,,Nu praat je helemaal vanuit een individualistisch raamwerk! Bezien vanuit het lichaam van Christus hebben we alles nodig. Ook natuurbeschermingswerk. Dat zie ik als een roeping. En een moeilijke ook, want er is geen geld en er zijn geen blauwdrukken voor de oplossing van natuur- en milieuproblemen.’’

 

,,Nee. Dat komt doordat het Evangelie van sommigen genetisch gemanipuleerd is geraakt. Het geloof is vervuild geraakt door onze materialistische en individualistische maatschappij.’’

 

,,Ja, en dan bedoel ik niet dat we een klein detail zijn vergeten, maar dat het Evangelie in de kern gecorrumpeerd is. We stellen zo gemakkelijk de verkeerde beginvraag: ‘Ben ik gered?’ En dan draait het zo snel vooral om ons eigen heil. We zouden ook de vraag centraal kunnen stellen: ‘Wie is Jezus?’ Dan zie je dat God in de eerste plaats de schepper is en dat iedereen deel uitmaakt van zijn schepping, zoals Paulus aan de Atheners liet zien in Handelingen 17. Ik vind dat heel wezenlijk. Christenen en niet-christenen zijn allemaal geschapen door God. Christenen en niet-christenen hebben het Evangelie hard nodig, in de breedst mogelijke uitleg. Natuurlijk is er een volk van God, dat gered is door Christus. Maar psychologisch gezien vormen we met zijn allen één gemeenschap van mensen, die allemaal door God geschapen zijn. Iedereen moet zich steeds blijven afvragen wat het inhoudt om Jezus te volgen. Als we dat als christenen doen, dan gebeurt er wat. Kijk maar naar de medische wereld. Die heeft haar bestaan grotendeels te danken aan de vroege christenen die besloten om voor de zieken te gaan zorgen, in gehoorzaamheid aan God.’’

 

,,Nee, helemaal niet. We doen wat we doen omdat het nodig is. Omdat God ons daartoe heeft geroepen. We maken ook gewoon deel uit van de natuurbeweging, we werken waar mogelijk intensief samen met andere organisaties. Zo laten we zien dat we één gemeenschap vormen met hen en daardoor kunnen we heel veel bieden. Onze holistische kijk bijvoorbeeld, het besef dat alles met elkaar verweven is: geloof, waarden, milieu, armoede, rijkdom.’’

 

,,Die hokjes willen we omgooien. Maar niet door te gaan zitten preken. Mensen kunnen alleen maar ontdekken wie je bent en waarom je dit werk doet, door het te ervaren. We bouwen met A Rocha niet een eigen koninkrijkje. We laten iedere nieuwe A Rocha-groep in een land vrij om zelf de koers te bepalen. Maar we willen wel overal een gemeenschap vormen van toegewijde mensen die proberen het Evangelie praktisch vorm te geven, zonder te vervallen in wij/zij-denken. Daardoor is ons geloof zichtbaar op plaatsen waar het eigenlijk helemaal niet mag. In Frankrijk bijvoorbeeld mogen projecten als de onze officieel niet eens religieus zijn. Maar we doen gewoon goed werk en daarom worden we gewaardeerd.

We zijn nu in zeventien landen actief, vaak met veldstudiecentra. Vanuit zo’n veldstudiecentrum geven we met een vaste staf en vrijwilligers vorm aan het natuuronderzoek en het beschermingswerk. We willen zo vanuit levende gemeenschappen aan bezoekers laten zien wat het Evangelie in de praktijk betekent. Dat is een teken van hoop op het komende Koninkrijk. Van het tropische regenwoud in Kenia tot aan de achterbuurten van Londen, overal kunnen we de mensen iets tonen van Gods schepping en van de biodiversiteit, waardoor ze meer leren over hun Schepper en Redder.

In ons centrum in Portugal kwam ik veel mensen tegen die niets hadden met christenen. Maar heel vaak hadden ze wel een verhaal over gelovigen die hen onder druk hadden gezet of hen alleen maar zagen als potentiële bekeerlingen. Dat gebeurt er als je Jezus reduceert tot een persoonlijke redder voor je eigen individu. Als we Hem daarentegen toestaan om herstellend te werken aan al onze relaties met mensen en met de schepping, in alle gebrokenheid en complexiteit, dan zullen mensen vanzelf ontdekken dat de hokjes niet kloppen.’’ 

 

,,Ja, dat geloof ik wel. Onlangs waren er 210 kerkleiders uit Londen bij elkaar en er bleek theologische consensus te zijn over de noodzaak tot behoud van de schepping. En op veel meer verschillende terreinen, niet alleen milieu, zie ik dat christenen weer de reikwijdte van het Evangelie ontdekken. Na een periode waarin veel kerken zich alleen richtten op het ‘horizontale’ vlak en meer behoudende kerken daarop reageerden door voornamelijk het ‘verticale’ aspect te benadrukken, ontstaat er nieuwe theologische rijpheid. Christenen gaan hun plek in de wereld innemen en dat vind ik hoopgevend.’’

 

,,Maar je máákt al keuzes! Waar je heen moet gaan, wat je moet kopen, enzovoorts. Maak die keuzes niet los van je leven met God. Bid ervoor! God zal je leiden.’’

 

,,Uitsluitend mijn relatie met God. Ik doe het niet om de wereld te redden, om succes te hebben of omdat het nodig is. Het is eerst en vooral een daad van aanbidding. Dat is een motivatie die nooit opdroogt. Het gevaar is zo groot dat we vervallen tot farizeïsme: dat we nieuwe wetten en wetjes bedenken. Maar die houden geen stand. En ten tweede: ik wil Gods liefde beantwoorden. Niet door iets te doen, maar door iets te zijn, samen met anderen. Dat is ons commitment.’’