Zet je kerk in de etalage

Door de akoestiek gaan de gesprekken langzaam in geroezemoes over als Hans van Ark, predikant en projectleider Missionair werk & Kerkopbouw van de PKN, de avond begint met Handelingen 2, de geboorte van de kerk. ,,Op die dag breidde het aantal leerlingen zich uit met ongeveer drieduizend… In vele werelddelen groeit de kerk dagelijks. In Nederland en enkele andere Europese landen daalt het aantal kerkgangers echter. Daarom zijn wij hier vanavond bij elkaar.’’

Gedreven gaat Van Ark verder. ,,Ik hoop dat jullie vanavond hier niet vandaan gaan met de gedachte dat je nog meer moet doen. Wij willen jullie uitdagen om wat je doet met een andere instelling te doen. Missionair, als kerk naar buiten. Want al die mensen buiten de kerk, wat merken die van ons, wat willen ze van ons, hoe kijken ze tegen ons aan en wat zijn hun behoeften?’’

,,In onze tijd lijkt het not done om te praten over het geloof’’, legt Van Ark de onzekerheid tegenover missionair werk in kerken uit. ,,Daarnaast is missionair-zijn ook: veranderen. Maar we houden niet zo van veranderen. Dat zit niet in onze genen. Het automatische gevolg is weerstand. Maar wat doe je met die weerstand? Ga je er serieus mee om en praat je erover?’’

Confrontatie

Om het gesprek op gang te brengen maakte de PKN een film. De aanwezigen zakken wat achterover, maar met de pen in de aanslag. Geluid vult de kerk, terwijl de eerste beelden het projectiescherm oplichten. Confronterende oneliners bereiken de luisteraars. ‘Elk jaar verliest de PKN 2,6 procent aan leden, de kerk is dus over dertig jaar verdwenen – We hebben goud in handen, maar laten dit zo weinig zien – Een op de acht vrouwen krijgt borstkanker. Dat is allemaal verdriet, doet die kerk daar nog wat aan? – Waar zijn de ‘gewone’ mensen mee bezig? – We denken verkeerd. Niet anderen moeten in onze kerk komen, wij moeten die anderen vanuit de kerk iets áánbieden – Hoe kan het besef dat alles in Gods hand ligt jou inspireren en aan het werk zetten? – Kunt u nog in drie zinnen uitleggen waar het voor u om draait? – Stel de bron van het leven beschikbaar die elk mens hard nodig heeft.’

De film komt aan. ,,Ik realiseer mij als kerkenraadslid dat ik constant bezig ben met ‘moeten’, maar de opdracht is kijken naar wat mensen buiten de kerk willen’’, zegt een bezoekster. ,,En dat terwijl wij als kerkenraad binnen de kerk al nauwelijks gemotiveerd zijn.’’ Een groepsgenoot reageert: ,,Zijn we de kern dan kwijtgeraakt? Ik denk het wel.’’

,,Ik heb wel ideeën om als kerk naar buiten te treden,’’ gaat het gesprek verder, ,,maar de realiteit is weerbarstig en de tijd beperkt.’’ Een ander: ,,We gaan slecht toegerust op pad.’’

 

Nynke Dijkstra, projectleider Missionair werk & Kerkopbouw van de PKN, heeft de map 30 kansrijke modellen voor de missionaire gemeente samengesteld. Ze vertelt: ,,Voordat je begint, moet je weten waarom je als gemeente missionair wilt zijn. Maak de beweging naar binnen en naar boven. En sta al biddend en zingend open voor wat God laat zien. Stel vooral de vragen: wat doen we al, waar ligt onze kracht, hoe ziet onze omgeving eruit, wat is onze blinde vlek en wat doen anderen?’’

Ook valkuilen komen aan bod. Dijkstra: ,,Je bent niet alles voor iedereen. Je mist ook wat. Nodig eens iemand uit die nog nooit in de kerk is geweest. Wat valt diegene op? Leer daarvan. Net zoals van andere gemeenten. Wees daarin niet trots of eigenwijs. Doe wat bij je past en zoek ondersteuning of samenwerking voor dat wat je niet hebt.’’

Uiteindelijk draait het allemaal om relaties, geeft Dijkstra haar toehoorders mee. ,,Het begint met dat gesprek. Zijn wij in staat te dienen zoals wij gediend werden?’’

 

Het is stil rond de gereformeerde kerk van Broek op Langedijk, totdat Jan Andries de Boer, predikant, enthousiast het gebouw ontgrendelt. Niet veel later arriveren ook Leo Rijnja, ouderling ‘Kerk naar buiten’ en Willem Peter Wagenaar, diaken ‘Kerk naar Buiten’, in het Noord-Hollandse dorp onder de rook van Alkmaar.

Het drietal bezocht onlangs de avond van de PKN en kwam vol enthousiasme terug. ,,Door een bezinningsweekend van de kerkenraad twee jaar geleden werden wij al aan het denken gezet over missionair werk in onze kerk’’, vertelt Rijnja. ,,We zijn een actieve gemeente, maar laten dat te weinig in onze ‘etalage’ zien. Terwijl er buiten genoeg mensen rondlopen die geïnteresseerd zijn, maar de stap over de drempel niet durven zetten.’’

Predikant De Boer haakt in. ,,De bijbelse boodschap van waaruit je leeft, is mooi en goed. Dat gun je anderen ook. Het gaat daarbij niet primair om ‘zieltjes winnen’, maar ook om saamhorigheid. Het onderling delen van je geloof, lief en leed, naar elkaar omzien. Waar tref je dat nog aan in de samenleving? Een maatschappij zonder kerk is een maatschappij zonder ziel.’’

Om alvast invulling te geven aan hun missionaire roeping, wordt binnenkort elke kerkganger bij de ingang welkom geheten voor de dienst. Voor gasten en nieuwe leden is er een document over de gemeente samengesteld. ,,We hebben ook ‘U2-diensten’’’, vertelt Rijnja. ,,De muziek van de groep U2 heeft namelijk veel Evangelie in zich. Het is een manier om mensen van buitenaf te laten beleven dat het in de kerk ook anders kan.’’

 

Voor de gemeente in Broek op Langedijk kwam de avond van de PKN op het goede moment. Rijnja: ,,Ik zat vast. Want hoe ga je zo’n missionair plan handen en voeten geven? Wij hebben een pluriforme gemeente. Dan is het ontzettend moeilijk om gericht missionair werk te doen. Nu zie ik dat we keuzes moeten maken en een groep moeten formeren die aan de slag gaat, want alleen kun je dat niet trekken. De taak van de gemeente is daarin heel belangrijk, want als je hen niet meekrijgt, is het een kansloze missie.’’

 

De voorganger van de gemeente denkt dat het initiatief van de PKN kerkelijk Nederland een nieuw elan kan geven. ,,Dat hebben we heel hard nodig. In onze gemeente moeten we gaan zoeken naar onze identiteit. Die hebben wij wel, maar nog niet duidelijk geformuleerd. Als we ons bewust zijn van wie we zijn, kunnen we onszelf nadrukkelijker presenteren. Daarnaast moet ieder gemeentelid zich realiseren dat we stuk voor stuk een deel van de kerk zijn. Waar je ook bent: door te laten zien hoe je leeft, krijgt het geloof handen en voeten.’’

De Boer weet niet hoe de kerk er over vijftig jaar uitziet. ,,De kerk is dan wel veranderd van vorm. Daar moeten we niet bang voor zijn. Ik zie dit als een tijd van grote kansen. Iedereen ziet: er moet iets gebeuren.’’

En Gods leiding daarin? Diaken Wagenaar: ,,Zijn leiding is de basis, de bron van inspiratie. Maar het is moeilijk om dat goed te omschrijven en naar buiten te brengen.’’ De drie mannen knikken. ,,Ik ben daarom blij met de slogan ‘geloof, hoop en liefde’ op de map die we meekregen’’, deelt De Boer. ,,Mooier kun je het niet zeggen. Die slogan maakt het leven tot echt leven.’’