Tim Keller: Zes principes voor prediking

Ik geloof dat ons theologisch onderwijs over prediking in het verleden onvoldoende aandacht heeft geschonken aan verkondiging van het Evangelie. Te veel predikanten beschouwen ‘het Evangelie verkondigen’ als iets dat ze vooral doen bij laagdrempelige gastendiensten of bij bijzondere gelegenheden waarbij ze weten dat er veel buitenkerkelijken aanwezig zijn. En in gewone kerkdiensten preken ze dan liever ‘exegetisch’. Maar:

 

• Het is mogelijk om in een exegetische preek de bijbelse principes los van hun verband uit te leggen – zonder ze in het verband te plaatsen van de Blijde Boodschap van de verzoening door Christus, uit pure genade. Dat kan gebeuren wanneer prediking ten diepste wettisch is, maar ook in prediking die erop gericht is de luisteraar een inspirerend, goed gevoel te geven.

• Het is mogelijk om in een exegetische preek de bijbelse, theologische thema’s abstract uit te leggen – zonder dat je ze laat landen in de harten van je luisteraars. Dat kan gebeuren in prediking die grote nadruk legt op de leer (,,Dit is wat een bijbelgetrouwe christen nodig is te geloven’’), maar ook in evangelisch-pragmatische prediking (,,Praktische stappen naar een succesvol leven’’).

 

Wat hieronder volgt, is hoe ik denk dat exegetische prediking ook echt Evangelie-verkondiging kan zijn. Ik geef daartoe zes principes, die ik vervolgens uitwerk:

 

1. Stel in je preken zowel religie als ongeloof onder kritiek.

2. Benadruk zowel heiligheid als liefde om inzicht te geven in wat ‘genade’ inhoudt.

3. Wees gericht op het hart van je hoorders, niet alleen op hun gevoel of hun verstand.

4. Los de problemen van je hoorders op met Christus, niet met hun eigen verhoogde inzet.

5. Evangeliseer en onderwijs tegelijkertijd, uit dezelfde grondgedachte.

6. Predik Christus vanuit elk bijbelgedeelte.

 

 

 

(Zie hierover het interview dat Aad Kamsteeg had met Tim Keller, in het septembernummer (2006) van CVKoers (Tegenover religie het Evangelie), dat ook opgenomen is in het dossier Preken met kracht, red.)

 

,,Ik gehoorzaam God, daarom neemt God mij aan’’

,,Ik ben door God aangenomen, daarom gehoorzaam ik Hem’’

 

,,Ik gehoorzaam God omdat ik bang ben dat Hij mij anders zal straffen’’

,,Ik gehoorzaam God omdat ik Hem dankbaar ben en me in Hem verheug’’

 

 

,,Ik gehoorzaam God opdat Hij mij die dingen geeft die ik graag wil’’

,,Ik gehoorzaam God om Hem te verheugen en om meer op Hem te lijken’’

 

,,Als mijn levensomstandigheden moeilijk worden, ben ik boos op God of op mijzelf, omdat ik vind dat ik recht heb op een voorspoedig leven – ik doe toch mijn best om goed te leven?’’

,,Als mijn levensomstandigheden moeilijk worden worstel ik daarmee, maar ik weet dat Jezus de straf voor mijn zonden op zich nam en het kan zijn dat Hij deze omstandigheden toelaat om mij te trainen, maar niet om mij te straffen, want als het gaat om mijn behoud weet ik mij geborgen in zijn vaderlijke liefde.’’

 

,,Als iemand kritiek op mij heeft, word ik kwaad of ik stort in, want ik vind het van groot belang om mezelf te zien als iemand die ‘goed’ is. Alles wat dit zelfbeeld bedreigt, moet bestreden worden.’’

,,Als iemand kritiek op mij heeft vind ik dat lastig, maar mijn zelfbeeld staat niet op het spel. Ik ontleen mijn identiteit niet aan mijn prestaties, maar aan Gods liefde in Christus voor mij. Ik kan kritiek hebben. Zo werd ik christen.’’

 

,,Mijn gebed bestaat vooral uit het neerleggen van mijn wensen en verlangens, dus ik bid ook vooral als ik iets nodig heb. Ik bid om invloed te hebben op mijn levensomstandigheden’’

,,Mijn gebedsleven bestaat vooral uit aanbidding en lofprijzing. Het doel van mijn gebed is de vertrouwelijke omgang met Hem, de gemeenschap met God.’’

 

,,Mijn zelfbeeld wordt heen en weer geslingerd tussen twee uitersten. Als ik voldoe aan mijn eigen verwachtingen voel ik me zelfverzekerd, maar ik ben dan al snel trots en kijk neer op mensen die niet aan mijn standaard voldoen. Als ik daarentegen niet voldoe aan mijn eigen verwachtingen ben ik nederig, maar ik ben dan ook onzeker. Dan voel ik me mislukt.’’

,,Mijn zelfbeeld hangt niet af van mijn (morele) prestaties. In Christus ben ik simul iustus et peccator- tegelijk zondig en geaccepteerd in Christus. Ik ben zo slecht dat het nodig was dat Hij stierf voor mijn zonden, en zo geliefd dat Hij dat graag voor mij deed. Dat besef maakt me steeds nederiger en tegelijk steeds zekerder. Mijn zelfbeeld wordt niet heen en weer geslingerd en ik hoef me ook niet beter voor te doen dan ik ben.’’

 

,,Mijn identiteit en zelfwaarde zijn vooral gebaseerd op hoe hard ik werk, hoe goed ik leef – en daarom moet ik wel neerkijken op mensen die minder presteren dan ik of minder deugdzaam leven. Ik voel me beter dan anderen.’’

,,Mijn identiteit en zelfwaarde liggen in Hem die stierf voor zijn vijanden, die werd verstoten omwille van mij. Uit pure genade werd ik gered. Daarom kan ik onmogelijk neerkijken op mensen die anders leven of iets anders geloven dan ik. Alleen uit genade ben ik wat ik ben.’’

 

,,Omdat ik mijn aanvaarding ontleen aan mijn christelijke afkomst en mijn geestelijke prestaties, koester ik ‘afgoden’. Dat kunnen mijn talenten zijn, mijn deugdzaamheid, mijn zelfdiscipline, mijn maatschappelijke status, etc. Ze zijn voor mij van absoluut belang, omdat ik mijn hoop, mijn levensvervulling, mijn geluk, mijn zekerheid, eigenlijk de zin van mijn hele bestaan eraan ontleen – wat ik verder ook zeg te geloven over God.’’

,,Er is veel goeds in mijn leven – mijn gezin, mijn werk, de praktijk van mijn geloofsleven. Maar geen van deze waardevolle dingen is van absoluut belang voor me. Dus is er ook een grens aan hoe onzeker, verbitterd of verloren ik me kan voelen, als deze dingen me ontnomen dreigen te worden.’’

 

Zo zijn er drie houdingen ten opzichte van God te onderscheiden:

 Geloof als religie: je behoud is (onbewust) gebaseerd op eigen verdienste.

 Ongeloof

 Geloof in het Evangelie van genade in Christus

 

Het is belangrijk om in je preken altijd deze drie houdingen te benoemen en te onderscheiden, niet alleen ‘geloof’ en ‘ongeloof’.

 

 

 

Om te begrijpen wat ‘genade’ werkelijk is, zijn twee elementen van even cruciaal belang:

• De heiligheid van God.

• De liefde van God.

Als je in je preken de heiligheid van God belangrijker maakt dan zijn liefde, of zijn liefde belangrijker dan zijn heiligheid, predik je Gods genade niet in zijn volle, rijke, bijbelse betekenis.

 

De God van het bijbelse Evangelie van genade is heiliger dan de God van wettische moralisten, en Hij is liefdevoller dan de God van hen die zijn geboden relativeren.

 

Alleen dit rijke begrip van Gods genade maakt werkelijke vernieuwing van ons leven mogelijk. Wil je dat er van je preken levensveranderende kracht uitgaat? Predik dan de volle rijkdom van Gods genade.

 

 

 

In de bijbelse psychologie wordt geen onderscheid gemaakt tussen ‘het hoofd’ (ons verstand) en ‘het hart’ (onze persoonlijkheid). We komen er geen puur rationele benadering tegen. God spreekt niet alleen het verstand aan, maar ook ons gevoel, kortom: onze hele persoonlijkheid, ons ‘hart’.

Preken zijn er vaak op gericht om Gods waarheid te verduídelijken. Maar wees in je prediking gericht op méér dan dat: laat Gods waarheid ook wérkelijkheid worden, maak het echt en concreet.

Doe je dat niet, dan blijft het geloof iets wat je hoorders verstandelijk beamen en belijden, maar het verandert hen niet. Laat ook landen in de harten. Laat Gods genade werkelijkheid worden, toon wat het concreet uitwerkt in onze dagelijkse levens. Dan verandert het hoorders voorgoed.

 

 

 

Het lijkt vroom om je uiterste best te doen om je tekortkomingen en je zonden te overwinnen door nog beter je best te doen voor God. Maar zie je de zonde onder de zonde? Als je denkt dat je zelf je eigen tekortkomingen kunt overwinnen – door meer discipline, striktere regels, noem maar op – denk je dat je eigen inspanningen kunt vertrouwen, en dat God meer van je zal houden als jij je meer voor Hem inspant. Op een hele subtiele manier – die je misschien zelfs de bewondering van je kerkelijke omgeving oplevert – baseer jij je verhouding met God op je eigen goede werken. Je leeft niet uit genade. Je geloof is religie geworden…

Hou je hoorders dus niet voor dat ze méér hun best moeten doen, zich méér moeten inspannen voor God, méér discipline moeten opbrengen, harder tegen hun zonde moeten strijden, heiliger moeten leven. Predik geen religie, maar predik genade in Christus.

Als je in je preken ervoor terugdeinst om vrijmoedig te preken over het aanbod van genade, werk je moralisme in de hand, geloof uit angst, religie... Preek vrijmoedig Gods genade in Christus. Als die genade landt in de harten, volgt vernieuwing van binnen uit – niet in eigen kracht, maar door de Geest.

 

 

Vaak wordt een onterecht onderscheid gemaakt tussen ‘evangelisatie’ (of: verkondiging van het Evangelie) en preken die gericht zijn op geloofsopbouw en geestelijke groei. De onderliggende gedachte is dat je niet-kerkelijke mensen laagdrempelig moet benaderen, dat je hen moet vertellen over de basisprincipes van het Evangelie, de kern van zonde en vergeving. En dat kerkmensen wel vertrouwd zijn met dat basisevangelie, dus hen moet je het ‘vaste voedsel’ bieden waar niet-gelovigen nog niet aan toe zijn.

Weet u, ook postmoderne niet-christenen worden graag serieus genomen. Hoezo ‘laagdrempelig’? Natuurlijk, je vormen en je liturgie moeten niet vervreemdend werken, en kerkjargon moet je vermijden in je preken, maar dat geldt ook als je géén gasten in je kerk zou hebben. Spreek taal die iedereen begrijpt en die voor iedereen herkenbaar en concreet is, maar wees niet ‘laagdrempelig’ in je inhoud. Laat niet-kerkelijken merken dat je hen niet buitensluit door hen apart aan te spreken, maar sluit ze in.

Bovendien: ook doorgewinterde kerkmensen hebben het nodig om keer op keer de basis van het Evangelie verkondigd en toegepast te krijgen. Weet je zeker dat zelfs basisbegrippen als zonde, vergeving en genade werkelijk in hun harten zijn geland?

Kortom, richt je preken tegelijkertijd op christen en niet-christenen.

 

 

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Adam die de test in de hof doorstond en wiens gehoorzaamheid ons wordt toegerekend (1 Korintiërs 15).

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Abel, wiens onschuldig vergoten bloed vanaf de aardbodem niet roept om onze veroordeling maar om onze vrijspraak (Hebreeën 12:14).

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Abraham, die gehoorzaam was aan Gods roeping om zijn vertrouwde en goede leven achter zich te laten en in de wereld te gaan, om een nieuw volk van God te creëren.

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Izaäk, die niet alleen door zijn vader als offer werd aangeboden maar ook daadwerkelijk voor ons allen werd geofferd. God zei tegen Abraham: ,,Nu weet ik dat je Mij lief hebt, want je onthield Mij niet je enige zoon, die je lief hebt’’. Maar wij kunnen nu tegen God zeggen: ,,Nu weet ik dat U mij lief hebt, want U onthield mij niet Uw enige Zoon, die U lief hebt’’.

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Jacob, die worstelde met God en de gerechtvaardigde klap voor ons opving, zodat wij net als Jacob slechts de ‘schrammen van genade’ ontvangen die ons wakker schudden en opvoeden.

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Jozef, die aan de rechterhand van de koning genade schenkt aan hen die Hem verraadden en verkochten, en zijn nieuw verworven macht aanwendt om hen te redden.

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Mozes, die de kloof overbrugt tussen het volk en de Heer en die middelaar is van een nieuw verbond (Hebreeën 3).

• Jezus is de waarachtige en volmaakte rots van Mozes, die geslagen werd met de roede van Gods gerechtigheid en ons nu water geeft in de woestijn.

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Job, de werkelijk onschuldige lijder, die pleit voor zijn kortzichtige vrienden en hen redt (Job 42).

• Jezus is de waarachtige en volmaakte David, wiens overwinning de overwinning van zijn volk wordt, hoewel zij hier zelf niets aan bijdroegen.

• Jezus is de waarachtige en volmaakte Esther, die niet slecht het verlies van een aards paleis riskeerde, maar het hemelse paleis verloor; en die niet slechts zijn leven op het spel zette om zijn volk te redden, maar zijn leven daadwerkelijk gaf.

• Jezus is de waarachtige tempel, de waarachtige profeet, priester en koning, het waarachtige offer, het Lam, het Licht, het Brood.

 

De Bijbel gaat ten diepste niet over jou – het draait om Hem.

 

Bovenstaande tekst is een beknopte bewerking (door Ronald Westerbeek) van de outlines van Tim Keller, bij lezingen die hij hield tijdens de 21ste Evangelical Ministry Assembly op 23-25 juni 2004, onder de titel ‘Preaching that lives and endures today’. Downloads van de lezingen zijn te bestellen via www.ptmedia.org.uk. Zie ook www.redeemer.com.