Recycle your mind

Toch luidden 903 kerken in Nederland afgelopen 13 december – tijdens de Klimaattop in Kopenhagen – letterlijk de noodklok. Om te laten horen dat het tijd is voor actie en om zich solidair te tonen met de armen die nú al lijden onder de gevolgen van klimaatverandering. Op dezelfde dag werd in Kopenhagen een indrukwekkende oecumenische kerkdienst georganiseerd. Klimaatverandering gaat de kerk aan het hart, was de boodschap – sterker nog: ráákt het hart.

 

De boodschap die deze kerken laten klinken, is eigenlijk heel eenvoudig. Wij leven op een aarde die door God gemaakt is. En we mogen in de voetsporen van die Schepper treden door de aarde te beheren, met alles wat daarop is. God liefhebben en naar zijn beeld geschapen zijn: dat betekent dat wij mede zorgdragen voor dat waar Hij zorgt voor draagt.

Het is onnodig om te zeggen dat de harmonie die er ooit bestond tussen God, mens en natuur door de zondeval verscheurd is. Dat zien we door de hele geschiedenis heen, niet in de laatste plaats als het gaat om het leefmilieu van mensen. We zorgen niet, maar we gebruiken. We geven niet, maar we nemen. Steeds weer hebben gemeenschappen hun eigen voorspoed ongedaan gemaakt, omdat ze misbruik maakten van het land dat ze nodig hadden voor hun levensonderhoud.

Dat gebeurt ook, in iets andere vorm, vandaag de dag. Het westerse consumptiegedrag vraagt meer van de aarde dan redelijk is. Uiteindelijk vormt ons eigen gedrag zo een bedreiging voor onze eigen huisvesting en broodwinning. Grondstoffen worden schaars en de natuur wordt geweld aangedaan. En de verwachte opwarming van de aarde leidt tot een klimaatverandering met wereldomvattende gevolgen. Maar het lijkt ons hart amper te raken, omdat wij er zelf (nog) niet de dupe van zijn. We twijfelen of het wel zo’n vaart loopt met die klimaatverandering – de temperaturen leken toch weer te dalen?

 

In Afrika en Azië kan men zich de luxe van de twijfel moeilijk permitteren, want daar ervaren mensen aan den lijve dat het klimaat verandert. In het rapport Kurkdroog of Kleddernat komen verschillende lokale partnerorganisaties van de ontwikkelingsorganisatie Tear aan het woord. Zij vertellen hoe het veranderende klimaat het leven in de gebieden waarin zij werken en wonen, negatief beïnvloedt. Een medewerker van de Meserete Kristos Church in Ethiopië vertelt: ,,Als gevolg van de droogte in veel delen van het land brengt de landbouw ieder jaar minder op. Vooral in het zuiden van Ethiopië, en dan met name in het Boricha-gebied. In 2001 werden in dit gebied nog 30.000 mensen getroffen door voedseltekort als gevolg van de droogte, in 2004 waren dit er al 60.000.’’

Overstromingen en droogte zijn meer dan vroeger normaal in Afrika. Met name de Sahel (de regio ten zuiden van de Sahara), de Hoorn van Afrika en zuidelijk Afrika worden regelmatig getroffen door de droogtes die vanaf het eind van de jaren 70 steeds vaker voorkomen. Berekeningen suggereren dat een derde van de Afrikaanse bevolking in gebieden woont die te lijden hebben onder droogte.

 

Naast de direct zichtbare gevolgen van droogte of juist overstromingen, zoals mislukte oogsten, zorgt klimaatverandering ook voor andere negatieve ontwikkelingen, zoals de toename van het aantal klimaatvluchtelingen. Naar schatting zijn er momenteel ten minste 25 miljoen klimaatvluchtelingen. Dit zijn mensen die hun geboortegrond hebben verlaten omdat ze daar niet langer op menswaardige wijze konden voorzien in hun levensonderhoud. Milieuproblemen, zoals oprukkende woestijnen en gronderosie, zijn hier de oorzaak van.

,,Als de droogte komt, verhuizen we naar een andere staat om stenen te maken. We blijven liever in ons eigen gebied, maar de situatie dwingt ons om te gaan. Vijftig procent van de mensen in mijn dorp verhuist. Als er geen voedsel meer is, blijven we niet wachten tot we de hongerdood sterven. Een paar familieleden blijven hier, maar als kostwinner moet ik gaan om voedsel te zoeken’’, vertelt een lokale boer in India.

 

Tadesse Dadi, die als programma-adviseur werkt voor het kantoor van ontwikkelingsorganisatie Tearfund in Ethiopië, heeft dagelijks te kampen met de gevolgen van de opwarming van de aarde. Hij vertelt: ,,Een van de gezondheidsproblemen door de veranderende weersomstandigheden is dat malariamuskieten nu ook te vinden zijn in de hooglanden, die historisch gezien altijd gevrijwaard waren van deze ziekte. We zien ook een toename van ziektes die worden veroorzaakt door vervuild drinkwater.’’

Ook het aantal en met name de intensiteit van natuurrampen neemt toe als gevolg van klimaatverandering. Volgens een rapport van het United Nations Environment Programme uit 2000 vond zo’n 75 procent van de grootste natuurrampen ter wereld in de periode van 1970 tot 1997 plaats in Azië en de Pacific, en dan met name in de ontwikkelingslanden in deze regio. Er is ook een stijgende lijn zichtbaar in het aantal natuurrampen als gevolg van hydrometeorologische gebeurtenissen, zoals cyclonen en overstromingen in deze regio.

De ontwikkelingsorganisatie HEED in Bangladesh meldt dat de zomer steeds heter en korter wordt, ,,met een toename van tornado’s en andere harde winden. Samen met de hagelbuien waar ze mee gepaard gaan, veroorzaken deze een enorme ravage. De staande gewassen worden verwoest en de tornado’s maken alles kapot wat op hun pad komt.’’

 

Kerken hebben veel ervaring met armoedebestrijding en barmhartigheid, maar in het denken over de klimaatverandering lopen christenen nu niet meteen voorop. Vreemd eigenlijk, want klimaatverandering raakt meteen aan armoede en ellende. Misschien mag ons denken op dit vlak wel wat hervormd worden. Recycle your mind. Het draait niet om het simpelweg volgen van regeltjes die zeggen dat je ‘nog meer’ moet besparen. Het gaat om een levensstijl waaruit zorg en betrokkenheid bij je naaste, bij de aarde, blijkt. Die naaste, dat is ook die boer die jouw groente verbouwt, al woont hij niet langer aan de andere kant van het dorp maar aan de andere kant van de aardbol.

Twijfels over de menselijke rol in klimaatverandering mogen er zijn, al zijn er zeer sterke gronden om het verband tussen mens en klimaat te rechtvaardigen. Maar dat haalt de vraag niet onderuit wat je als christen in deze situatie kunt betekenen. Denk eens na over onze levensstijl. Delen wij dat wat de aarde opbrengt met anderen, of nemen we meer dan redelijk is? Dat laatste wordt de westerse mens – terecht – verweten. Zijn wij goed voor de mensen die ons van eten voorzien? Of betalen wij hun geen eerlijke prijs, met alle gevolgen van dien? Over ‘zuivere’ koffie gesproken. En zorgen wij ervoor dat we anderen niet opzadelen met de gevolgen van onze troep? Misschien is dat wel de simpele kern van de hele klimaatdiscussie.’’