Moraal mag gelukkig weer

Maar Pieter van Geel, fractievoorzitter van het CDA, wil van deze gedachtegang niets weten. Zijn partij is zeker wel medeverantwoordelijk. Hij moet niets hebben van de uitspraken van fractievoorzitter Mark Rutte van voormalig coalitiepartner VVD, die de morele koers van dit kabinet als ‘betuttelend’ bestempelt. Voor Van Geel geldt het beleid juist als uiting van bewogenheid. Het Nederlandse volk is er in meerderheid aan toe, stelt hij.

 

,,Nee, zeker niet. Maar onze eerdere coalitiepartners VVD en D66 waren niet zo happig om dit soort punten uitgebreid op te nemen in het regeerakkoord. Begrijpelijk. Wat er nu in het regeerakkoord staat, is echter stevig verankerd in ons eigen verkiezingsprogramma. Door de aanwezigheid van zowel het CDA als de ChristenUnie is er ruimte om het gedachtegoed van beide partijen in het regeerakkoord netjes te verwoorden. Natuurlijk leg je verschillende accenten, maar je ziet dat ethische onderwerpen nu markanter in het regeerakkoord staan dan in eerdere kabinetten waaraan het CDA deelnam.’’

Maar is dat niet vooral aan de ChristenUnie te danken?

,,Nee, kijk maar naar ons verkiezingsprogramma. Daar staan teksten in die precies met het huidige regeerakkoord overeenkomen. Mag ik een voorbeeld noemen? ‘Het afbreken van een zwangerschap is een verstrekkende stap. Mensen moeten in staat zijn een weloverwogen keuze te maken. Het CDA houdt vast aan de wettelijke bedenktijd en pleit voor onafhankelijke voorlichting over alternatieven (adoptie) en psychische gevolgen. Zwangerschapsafbreking moet beperkt blijven tot echte noodsituaties en extra aandacht moet uitgaan naar het voorkomen van ongewenste zwangerschappen.’ Als ik nu naar de tekst kijk van het regeerakkoord, dan zeg ik: keurig gedaan!’’

 

,,Ja, maar die passage was, behalve de laatste zin, ook al in een vorig regeerakkoord opgenomen. Alleen de laatste zin (over het veiligstellen van de rechtszekerheid van gewetensbezwaarde ambtenaren, red.) kwam er op verzoek van de ChristenUnie.’’

 

,,Je merkt dat twee Nederlandse tradities botsen. Enerzijds: de wet maakt homohuwelijken mogelijk en daarom moeten overheden dat ook mogelijk maken. Aan de andere kant zijn we in ons land gewend om tolerant om te gaan met mensen die gewetensbezwaren hebben. Beide tradities moeten een plek krijgen. We moeten een oplossing vinden die recht doet aan gewetensbezwaren én die volstrekt duidelijk maakt dat een wet altijd uitgevoerd wordt, waar dan ook.’’

 

,,Ik vind het goede teksten, los van hoe de buitenwereld ze ook accentueert. Kijk naar abortus. In die passages komt naar voren dat je zorgvuldig moet omgaan met mensen die zulke zwaarwegende stappen in hun leven zetten. Dat soort beslissingen verdient een zorgvuldige toepassing van principes, die we ook hebben vastgelegd in de wet. Zó lees ik die teksten. Ze zijn geboren uit zorg en mededogen.’’

 

,,Ik zeg: betrokkenheid. We willen zorgvuldig omgaan met mensen die zulke ingrijpende beslissingen nemen. De VVD millimeterde het onderwerp om maar te bewijzen dat het betutteling was. Ik heb geen behoefte om daaraan mee te doen. En nee, dat heeft niets te maken met verschuilen of weglopen. Ik meen oprecht dat dit soort onderwerpen zich niet leent voor politieke spelletjes. Daar is het allemaal net iets te belangrijk voor.’’

 

,,Nou, frustrerend is wel een zwaar woord voor de omschrijving van een gevoel van: hmm, dit had ik ook wel interessant gevonden om uit te voeren. Dat noem ik geen frustratie. Want als ik kijk naar mijn functie als fractievoorzitter en dat afzet tegen mijn functie als staatssecretaris, dan denk ik: dit is mínstens zo interessant. Overigens, er komt nog een moment dat zal blijken dat ik in de vorige periode helemaal niet zo weinig met milieu bezig was en dat er veel tot stand is gekomen. Daar ben ik van overtuigd.’’

 

,,We hebben in die periode geweldige investeringen gedaan op het gebied van klimaatbeleid. Daar hebben we de basis gelegd voor een fatsoenlijk klimaatbeleid op hoger niveau, dus ook in internationaal verband. Mirjam de Rijk van Stichting Natuur en Milieu, iemand met wie ik toch menig conflict heb uitgevochten, zegt dat wij jarenlang gewerkt hebben aan draagvlak in de Nederlandse samenleving. Daarom komt de film An Inconvenient Truth van Al Gore nu zo hard aan. Iets kan pas benoemd worden als er een basis van onvrede is. Jarenlang wees ik op misstanden en droeg ik oplossingen aan, maar ik bereikte slechts delen van de samenleving. Toen kwam er een goeroeachtig figuur van internationale allure, Al Gore, en kijk wat er gebeurt: alle puzzelstukjes vallen in elkaar.’’

 

,,Eigenlijk moet je zeggen: gaat Europa ver genoeg? De huidige Europese ambities op het gebied van milieu zijn zeer hoog en het regeerbeleid is zeer geconformeerd aan het Europese beleid: een energiebesparing van twee procent per jaar, een verhoging van het aandeel duurzame energie tot twintig procent en een reductie van de uitstoot van broeikasgassen. Daar ben ik heel tevreden over. Op dit moment is het redelijk maximaal. Of het genoeg is, zal moeten blijken. Veel hangt natuurlijk ook af van de Verenigde Staten en snelgroeiende ontwikkelingslanden als China.’’

 

,,Nee, ik ga nooit rustig slapen! Ik ben ingehuurd om het kabinet te controleren op de uitvoering van het regeerakkoord. Ik blijf het kabinet positief kritisch volgen. Met ‘positief’ bedoel ik dat ik het vertrouw, maar wel kijk of het goed gebeurt. Nogmaals, de ambities op het terrein van milieu zijn erg hoog, maar die moeten wel tot uiting komen in concreet beleid. En dat zal nog heel lastig zijn. Uiteindelijk wordt het klimaat niet beter van doelstellingen, maar van concrete maatregelen.’’

 

,,De afgelopen jaren is het huis van Nederland op een aantal terreinen drastisch verbouwd, omdat het anders in de toekomst niet meer leefbaar zou zijn. Nu zijn we in de fase beland waarin we het huis gaan inrichten. Wat daarvan terechtkomt, is afwachten. Dat je als kabinet met tegenvallers wordt geconfronteerd is niet zo gek. De gegevens van het Centraal en Cultureel Planbureau worden scherper. Bij elk ministerie komt wel een lijk uit de kast vallen. Dat is nooit anders geweest in het verleden. En áltijd krijg je discussies over het regeerakkoord. Wat hebben we nu precies afgesproken en wat voor consequenties heeft dat? Dat kan niet anders als je kijkt naar de wijze waarop zo’n akkoord tot stand komt. Ik verbaas mij erover hoe vaak een kabinet het er nog goed vanaf brengt.’’

,,Er zijn een paar mogelijkheden: je kunt de belastingen verzwaren en dat geld benutten voor de inrichting van het huis. Je kunt ook zeggen: we hadden plannen voor inrichting, maar laten we even wachten tot we meer geld hebben. Ten slotte kun je zeggen: we laten de schuld hoger worden. Of, om bij het beeld van het huis te blijven: we nemen een hogere hypotheek. Dan accepteer je dat je in 2011 minder overschot op de begroting hebt.

De beste oplossing? Dat weet ik niet. In dat geval zou ik beter aan de bestuurskant kunnen zitten. Wel willen wij het kabinet gaan houden aan de solide afspraken in het regeerakkoord. De vergrijzing moeten we financieel kunnen opvangen en daarom mogen we het overschot van één procent op de begroting in 2011 zeker niet loslaten.’’

 

,,Er zou heel wat moeten gebeuren wil het kabinet aan dat inrichtingsgeld komen. We hebben die hervormingsagenda gehad en nu moeten we gewoon investeren in onderwijs en duurzaamheid. Alles hangt natuurlijk ook af van de aard van de tegenvallers. Minder aardgaskosten is volgens de systematiek van het regeerakkoord jammer, maar niet rampzalig. De inrichting komt niet in gevaar. Vallen de tegenvallers aan de inkomsten- of uitgavenkant? Zijn ze structureel of incidenteel? Dat overzicht heb ik nu nog niet. Ik hoop dat het meevalt. Maar dat de regering gaat bezuinigen op inrichting is nu geen reële optie. Dan haal je alle ambitie eruit. Als je het perspectief wegneemt dat er überhaupt iets in te richten valt, is er van dynamiek totaal geen sprake meer.’’

 

,,Voor ons is het onbestaanbaar dat je aan het einde van een periode van hoogconjunctuur niet de afspraak waarmaakt van één procent overschot op de begroting. Het verhaal dat alleen de VVD op de schatkist kan letten en wij niet, vind ik flauw. Wij zetten in op een overschot van één procent op de begroting in 2011. Bij de VVD was dat - bleek na doorberekening van hun verkiezingsprogramma - maar een half procent. Dat komt omdat zij zo veel lastenverlichting willen.

Je kunt je geld maar één keer uitgeven: of aan investeringen of aan lastenverlichting. En als je het allebei doet, heb je geen geld meer om te sparen voor de toekomst. Wij gebruiken het geld juist om te investeren in soliditeit en houdbaarheid en zijn dus meer toekomstbestendig dan de VVD. Nee, van dat puinruimverhaal wil ik helemaal niets horen.’’

 

Balkenende IV lijkt een kabinet van opbouw, investering en moraal. Heeft dit kabinet een hoger moreel besef dan het vorige?
,,Ik ben als de dood om individuele mensen de maat te nemen. Die fout zal ik nooit maken. Wat wel zo is: er zijn twee partijen - ChristenUnie en CDA - die meer dan andere partijen geneigd zijn moraal terug te brengen in de politiek. En moraal mág gelukkig weer. Heel veel burgers hebben het gehad met de cultuur van vrijheid, blijheid. Tachtig procent van de Nederlanders hecht aan waarden en normen, blijkt uit het onderzoek God in Nederland dat onlangs werd gepresenteerd.

Een groot gedeelte van de Nederlanders bestaat uit heel fatsoenlijke mensen die helemaal geen behoefte hebben aan ranzige programma’s op de televisie. Ook de populaire pers niet. Kijk naar een krant als De Telegraaf: die maakt gehakt van populistische en vieze tv-programma’s. Je ziet breed in de samenleving een gevoel van: zég maar eens dat niet alles kan. Grijp maar eens in in gezinnen die niet functioneren en waar kinderen de dupe van worden. Je kunt ook zeggen: wat interesseert ons dat nu? Nou, het interesseert ons dus wél.’’