Is de economie ziek?

 

1. Wat is het probleem?

Het epicentrum van de huidige crisis ligt in de Amerikaanse huizenmarkt. De prijzen van de huizen daar zijn de laatste jaren enorm opgelopen. Zeg maar gerust tot bedragen die allang geen reële waarde meer weerspiegelen. Die huizenmarkt is nu ingestort, met als gevolg sterke prijsdalingen. Ook in de economie is er zoiets als de wet van de zwaartekracht. Wat omhoog gaat zonder dat het ergens door gedragen wordt, komt ook weer naar beneden.

Een groep mensen heeft enorm geïnvesteerd in Amerikaans onroerend goed. Toen de prijzen daarvan aantrokken, sprongen er meer in die markt, niet alleen Amerikanen, maar ook Europeanen, in de hoop op verdere waardestijgingen en vermogenswinsten. Anderen, die de waarde van hun eigen huis sterk zagen stijgen, waanden zich ineens rijk en gingen zich daarnaar gedragen. Men speculeerde met de overwaarde van het eigen huis, of ging geld lenen. De banken waren maar wat graag bereid tot vergaande financiering: immers de onderpanden stegen toch mee in waarde.

 

Nog belangrijker was de risicovolle rol van de hedgefondsen, beleggingsfondsen die grof speculeren met geleend geld. Dat spelletje, ook wel een ‘kredietbubble’ genoemd, leidde tot een collectieve luchtbel die zich breed in de economie heeft verspreid, maar die nu is geknapt. Het vertrouwen dat dit nog gezonde economie is, is weg. Ja, en dan wil iedereen die eerder in is gestapt het liefst zo snel mogelijk uitstappen. Dat kuddegedrag doet de prijzen naar beneden tuimelen.

 

Ja, als je in het verliezerskamp zit – en dat is waar ‘het grote publiek’ zich meestal ophoudt. Het kan zijn dat je je schulden niet meer kunt betalen en daardoor aan lager wal raakt. Ook  ‘ja’ voor enkele hedgefondsen die failliet zullen gaan. Dat is dan wel een beetje ‘eigen schuld dikke bult’! Er zijn banken in de VS in de problemen gekomen. Ook in Europa beginnen hier en daar rode lichten te knipperen. De centrale banken pompen op dit moment veel geld in de economie om het ‘omvallen’ van kredietinstellingen te voorkomen.

 

Hoe het voor de economie uit gaat pakken is op dit moment nog lastig te overzien. Wat de één verliest, dat wint de ander namelijk weer. In die zin kunnen mensen wél verliezen, maar de economie niet. Er zijn ook winnaars, waarschijnlijk behoren de grote institutionele beleggers daartoe. Dat is dan mooi voor ons pensioenspaarbankboekje: als uw pensioenfonds winst heeft gemaakt hoeft de premie niet omhoog. Zaten ze verkeerd, dan mag u straks bijbetalen.

 

Het lijkt me niet alleen erg, maar vooral ook onvermijdelijk, wat er nu gebeurt. Bomen groeien niet tot in de hemel; in de natuur niet en in de economie ook niet. Of ik dan tegen beleggen ben? Nee, verantwoord beleggen is prima en juist goed voor het functioneren van de economie. Maar daarvan is hier geen sprake meer. De economie is ziek. Of liever gezegd: de mensen zijn ziek en dan houd je de economie ook niet gezond.

 

Aanvankelijk werd de indruk gewekt dat het vooral een Amerikaans probleem zou zijn. Ook premier Balkenende liet in een toespraak weten dat China en Azië tegenwoordig net zo belangrijk zijn voor de Nederlandse economie als de VS. En daar gaat het goed. Maar in een geglobaliseerde wereld ligt dat niet meer zo simpel. Alles hangt met alles samen. Inmiddels wordt steeds duidelijker dat de Amerikaanse economie op een recessie afstevent. Noud Wellink, directeur van De Nederlandse Bank, reageerde dan ook bezorgd. Hij pleitte voor scherper toezicht op financiële instellingen. Dat zou hij als hoogste financiële baas dan toch vooral zelf moeten doen.

Uit de pers werd duidelijk dat de Nederlandse toezichthouders op dit moment zogezegd ‘achter gesloten deuren’ werken om geen onnodige onrust te veroorzaken. Dat klinkt verstandig, maar doet wel vermoeden dat er ook in Nederland partijen zijn die in het schip zitten.

De reactie van de Amerikaanse Centrale Bank om de rente te verlagen is verstandig. Een kredietcrisis, en daar gaat het hier om, moet je bestrijden met het rentewapen. De hoop is dat als de rente omlaag gaat, mensen die in de problemen zijn geraakt toch hun leningen nog kunnen aflossen. Verder heeft president Bush in recordtempo een wet getekend die de Amerikaanse economie een financiële injectie van 152 miljard dollar geeft. De komende tijd zal duidelijk moeten maken in hoeverre deze maatregelen werken. De onrust en onzekerheid in de economie zijn niettemin al fors toegenomen. Dat is nooit goed voor de investeringen en de economische groei.

De andere rijke industrielanden lijken niet van plan met het Amerikaanse stimuleringsbeleid mee te doen om zo een wereldwijde recessie te voorkomen. De Europese Centrale Bank bijvoorbeeld lijkt vooral wakker te liggen van inflatie en houdt de renteteugels vooralsnog strak. Maar een relatief hoge rente in de EU betekent ook een dure euro en dat maakt exporteren niet gemakkelijker.

 

5. Hoort zo’n economische tegenwind er gewoon bij en is het hopen op betere tijden?

Het is wel goed om je te realiseren dat de huidige crisis in sterke mate man-made is. Kernwoorden zijn winzucht, speculatie, kopen op krediet en onverantwoorde kredietverlening. Een groep mensen heeft zich duidelijk onverantwoord gedragen en een nog grotere groep plukt daar nu de wrange vruchten van. Wellink had gelijk toen hij zei dat het toezicht op dit gehele proces heeft gefaald. Bij alle maatregelen die er nu worden genomen om de brand te blussen moet niet worden vergeten orde op zaken te stellen rond de kredietverlening. Gebeurt dat niet dan kan het huidige beleid de basis leggen voor een volgende crisis.

Het is overigens veelbetekenend dat het volgens het mozaïsche economische model, zoals we dat uit de Bijbel kennen, verboden was met de basisvoorwaarden van je bestaan, je huis en je grond te speculeren. Eigenlijk bleef God de Eigenaar van het aan je toevertrouwde familiebezit. Daar werd niet in gehandeld en mocht men ook niet toe worden gedwongen. Het lenen van geld was soms nodig, maar wel onderworpen aan strikte bepalingen. Men realiseerde zich maar al te goed dat geldzucht een wortel is van veel kwaad.