Het Calvinisme is weer hip!

Een kerk die groeit met honderden extra bezoekers na een preek over Gods toorn. Jongeren voor wie de uitverkiezing een hippe leer is. Een gereformeerde voorganger die per jaar meer downloads haalt dan Oprah Winfrey. Het zijn illustraties bij de opkomst van de beweging New Calvinism. Amerika is weer eens het land van de onbegrensde mogelijkheden. Let wel: het gaat hier niet over de zoveelste opwekking vanuit Amerika die ‘Duizenden bekeringen!’ meldt. New Calvinism gaat over grote verschuivingen in ‘Reformed’ Amerika. Een beweging die in Nederland nog slechts wordt opgepikt door de jongere internetgeneratie. Een enkele voorganger uit Nederland krijgt het in de gaten, en komt enthousiast terug uit de VS, met in de koffer een greep uit de talloze lijvige boeken die daar het licht zien. Vertalingen laten vooralsnog op zich wachten. Wat heeft New Calvinism ons te brengen?

 

Jong en rusteloos

De aanduiding ‘nieuw calvinisme’ doet al snel denken aan het neocalvinisme van Abraham Kuyper. Hoewel Kuyper momenteel nergens zo veel wordt gelezen als in Amerika en de recent vertaalde dogmatiek van ‘onze’ Herman Bavinck daar gretig aftrek vindt, is er geen directe relatie tussen beide stromingen. Als er iemand de basis legde voor het nieuwe calvinisme, dan is het John Piper, samen met calvinistische veteranen als R.C. Sproul en J.I. Packer.

Piper is een oudgediende, die sinds 1986 honderdduizenden exemplaren van zijn boek Desiring God verkocht – in Nederland verschenen als Verlangen naar God. Het boek verdedigt het ‘christelijk hedonisme’: “Omdat God het meest verheerlijkt wordt waar u het meest tevreden bent in Hem.”

Journalist Collin Hansen legde het fenomeen van het nieuwe calvinisme onlangs als eerste vast, en schreef enthousiast: “Ik zie honger naar Gods Woord, passie voor evangelisatie, streven naar heiliging. Dat is geen herleving van calvinisme, dat is herleving zelf!”

In zijn boek Young, Restless, Reformed doet Hansen verslag van een reis kriskras door de VS. Hij bezocht de invloedrijkste nieuw-calvinistische gemeentes en sprak met voorgangers, maar ook met studenten die in de ban van de reformatorische leer raakten. Zelfs zwarte rappers die de ‘Five points of calvinism’ bezingen, ontbreken niet. 

De titel van Hansens boek zegt veel over de kenmerken die het nieuwe calvinisme onderscheiden van de klassieke variant. Zo is de aanwas opvallend jong te noemen. Mars Hill Church in Seattle trekt bijvoorbeeld meer dan 7500 bezoekers per zondag, waarvan het grootste deel bestaat uit jonge, mannelijke singles; een groep die in de gevestigde kerken in Amerika grotendeels afwezig is. Juist deze generatie heeft genoeg van de evangelicale wereld met haar feelgood-evangelie, haar christelijke boekwinkels, muziek en tv-programma’s.

Spurgeon en Edwards

Opvallend bij de jongerengroep is de honger naar stevige leerstellingen. Niet alleen boeken van opwekkingspredikers als Charles Spurgeon en Jonathan Edwards worden verslonden, ook de verkoopcijfers van Grudems Systematic Theology gaan skyhigh. Over de recent vertaalde dogmatiek van Bavinck – een eeuw geleden in Nederland geschreven – meldde voorganger Tim Keller: “Dit boek beschrijft alles waarover ik al jaren preek.”

De opkomst drukt zich ook uit in cijfers. Mark Driscoll begon twaalf jaar geleden een huiskerk in het onkerkelijke Seattle, en zag deze groeien tot wat zijn Mars Hill Church nu is: acht vestigingen over heel Seattle met een opkomst van soms meer dan 8000 man. De hippe filmpjes en ‘teasers’ op hun website doen de traditionele kerkmens in Amerika geërgerd overeind schieten. Er is op internet überhaupt geen ‘reformed pastor’ zo omstreden als Driscoll, wiens stijl ‘bijbels-provocerend’ kan worden genoemd.

Zijn strategie is onconventioneel: ouderwetse familiewaarden, betonnen taalgebruik en laagdrempelige uitleg van oergereformeerde leerstellingen zoals de uitverkiezing en erfzonde. Dit alles gepaard gaand met ongekuiste taal. ‘Sex is fun, enjoy it as much as you can’, zo preekte hij onlangs over Hooglied. ‘Mits je getrouwd bent.’ Een tip die hij alle singles in zijn kerk aanraadt: ‘Geniet van het huwelijk.’ Anders, schampert hij, word je het prototype van Gods hedendaagse halfzachte volgeling: de ‘porn-again christian’.

Dat de bezoekersaantallen in zijn kerk maar blijven groeien, is niet het minst tot Driscolls eigen verbazing. Hij zei ooit met angst de bezoekcijfers van zijn kerk tegemoet te hebben gezien, na een preek over ‘propitiation’: de toorn van God over de zonde. “Ik preekte wat er in de Bijbel staat: God haat zondaren, terwijl Hij ze tegelijk in onbegrijpelijke liefde opzoekt. Tot mijn verbazing zaten er de week erna achthonderd extra bezoekers. Over ‘gevoeligheid voor zoekers’ gesproken: ‘seeker sensitivity’ lijkt hiermee definitief in het ongelijk gesteld. Helderheid werkt beter.”

Wie zich over de grote bezoekersaantallen verbaast, rekent nog buiten de belangstelling die er is voor Driscolls urenlange preken op het net. Met een paar miljoen downloads per jaar, streefde de pastor op iTunes onlangs zelfs het multireligieuze mediavehikel Oprah Winfrey voorbij.

 

Dat het nieuwe calvinisme allesbehalve ingezonken is, wordt evident uit het veldonderzoek van journalist Hansen. De stroming is volgens hem een reactie op het zelfgerichte ‘frozen-chosen’-imago - ‘bevroren-uitverkoren’ - dat aan evangelicalen kleeft. In de recente calvinistische geschiedenis lijkt inderdaad geen generatie zo’n missionaire drive te hebben als de huidige.

Kerkplanting is daarbij de meest gebruikte methode, naast het organiseren van grote conferenties met uitvoerige lezingen. Daar spreekt gerust een jonge pastor als Matt Chandler uit Dallas, uit het hart van de Biblebelt. Hij kwam zes jaar geleden als twintiger in de bijna lege Village Church aldaar. Sindsdien groeide zijn gemeente met een kleine duizend mensen per jaar. Hij is het levende bewijs dat de boodschap niet alleen in de seculiere steden aanslaat. Gezonde leer wordt – mits goed uitgelegd – kennelijk ook door de uitgedroogde evangelicals ervaren als een beker koud water.

John Piper is een andere conferentietijger aan wiens lippen de jonge generatie hangt. Geen provocateur als Driscoll, maar helder, irenisch en voor alles gepassioneerd voor zijn stokpaardje: de heerlijkheid van God in geredde zondaren.

Het schetsen van de glorie van God moet niet blijven hangen in de hemelse gewesten van de rechtvaardige Vader, betoogt Piper. Het moet gestalte krijgen in het mensenhart. Daar waar iemand gered wordt van zonde, hel en zichzelf, wordt God verheerlijkt. Hier en nu.

Piper laat niet na om – net als collega’s – lang en indringend te preken. Steevast klinken er oproepen tot bekering en betuigt hij zijn afhankelijkheid van God.

 

 

Piper is baptist, net als de meeste new calvinists. Opmerkelijk, omdat Calvijn zelf de kinderdoop voorstond. Maar de doop leidt in de beweging niet tot diepe breuklijnen. Een van de grotere denkers in het gezelschap is Tim Keller: een presbyteriaan, en dus kinderdoper. Het feit dat deze mannen nauw samenwerken in vruchtbare netwerken als ‘The Gospel Coalition’ of ‘Together for the Gospel’ (T4G) zegt misschien niet alles, maar wel veel.

Hetzelfde geldt voor de discussie over de gaven van de Geest. Deze zijn niet uitgedoofd, korte tijd na de uitstorting op de Pinksterdag, maar springlevend, beweert Driscoll. Hij somde onlangs op wat ‘nieuw’ en ‘oud’ calvinisme van elkaar onderscheidt. Dit is ondermeer het punt van de geestesgaven. Wees niet bang voor de kracht van de Geest, zegt Driscoll. “Verheug je erin!”

Hij ontkent even hard dat zijn kerk de deur openzet voor de nieuwste trends uit pinksterland. Driscoll vond de term ‘charismatic with a seatbelt’ uit: “Geestesgaven, maar dan wel met je stoelriem om. De kracht van de Geest heeft niets te maken met rollen over de vloer.”

Hansen haalt in zijn boek Joshua Harris aan. Deze dertiger leidt de Convenant Life Church, een grote reformatorisch-charismatische gemeente bij Washington. Harris zat vroeger in een pinkstergemeente, en had een afkeer van calvinisme en theologie. Zijn inzicht veranderde door een boek van John Piper, waarin hij “Gods heerlijkheid zag, en zijn adembenemende soevereiniteit”. Via voorganger C.J. Mahaney leerde hij de aanstekelijke preken van Charles Haddon Spurgeon kennen.

“De theologische diepgang trok me aan”, zegt Harris. “Als je eenmaal aan gezonde leerstellingen bent blootgesteld, zie je de rijkdom ervan voor je eigen ziel, en ben je voor al het andere bedorven.” Het is iets dat Harris bij al zijn publiek herkent, in weerwil van veel evangelicaal activisme: “Er is zo’n honger naar het transcendente, en naar een God die niet alleen maar zit te wachten tot wij een keer in actie komen, zodat het feest eindelijk kan beginnen.”

 

Heeft het nieuwe calvinisme Nederland iets te brengen? Het lijkt zich vooralsnog te beperken tot internet, waar Piper en Driscoll meer en meer hun weg vinden naar iPods en vodcasts.

Een beweging die de sola’s van de Reformatie aanvult met openheid over de Geestesgaven en een irenisch standpunt over de doop; niet iedere kerk in Nederland zal deze punten met vreugde omarmen. Tenslotte zijn calvinisme en kinderdoop in Nederland praktisch onafscheidelijk. Aansluiting valt eerder te verwachten bij de missionaire houding, die al gestalte krijgt in de nieuwe kerkplantingen in onze grote steden. Hiermee wordt ook het belang van de cultuur gezocht, in plaats van deze te mijden.

Nieuw calvinisme is ook relevant voor Nederland omdat dit het begrip van de Reformatie serieus neemt dat de kerk zich telkens opnieuw moet hervormen naar het Woord: semper reformanda. Wie het kerkelijk erf in Nederland beziet, kan concluderen dat deze notie in Nederland is vastgevroren.

Er waait met New Calvinism wereldwijd een frisse wind door de gereformeerde traditie. In het licht van semper reformanda lijkt die wind hier van harte welkom.