Duurzaamheid - zolang de voorraad strekt?

 

Dit soort vragen bepalen ons opnieuw óf voor het eerst bij de vraag: hoe gaan wij eigenlijk met deze aarde om, die God voor mensen, dieren en planten bewoonbaar en leefbaar heeft ingericht. God heeft de mens een speciale plaats gegeven om te heersen over de dieren. Ook weten we dat de aarde van God is (Psalm 24) en dat we aan Hem verantwoording zullen moeten aflegen over wat we met de rijkdommen van de aarde gedaan hebben. We zijn geen eigenaars van deze wereld, maar ‘rentmeesters’, beheerders. En we zullen met elkaar moeten leren delen. Egoïsme en verspilling zijn geen christelijke deugden, dat voelen we allemaal wel aan.

Sinds een jaar of dertig weten we van water-, lucht- en bodemvervuiling en beseffen we dat de bomen niet tot in de hemel groeien, maar dat er grenzen aan de groei zijn. De overheid wilde dat we zuinig op de natuur en op grondstoffen zouden zijn. Een beroemd VN-rapport lanceerde in dit verband het begrip ‘duurzaamheid’. Het is een woord dat de hele wereld veroverd heeft (je zou bijna denken aan dat het een verlossend woord, een evangeliewoord geworden is). ,,Duurzame ontwikkeling is de ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen’’, zo stelde dat rapport uit 1988.

In de ondernemerswereld dook naderhand het begrip ‘Triple P’ op: ‘People’ (mensen), ‘Planet’ (aarde), ‘Profit’ (winst). De gedachte daarachter luidde dat een onderneming duurzaam was als zij niet alleen is gericht op winst, maar evenredige aandacht besteedt aan de mensen (o.a. de werknemers en consumenten) en aan de zorg voor het milieu.

Hoe mooi dat allemaal ook klinkt, er is wel wat af te dingen op deze definitie van duurzaamheid. De grote vraag is immers hoe groot die behoeften van het heden dan wel mag zijn. Als de hebzucht groot en te bevredigen is, malen mensen er vaak niet echt om of er voor anderen ver weg of voor onze kleinkinderen nog wel wat over is. Dat zien we dan ook in de praktijk om ons heen en bij onszelf. Wie wel eens van een arm naar een rijk land als het onze is gereisd, is het vast opgevallen hoezeer we hier druk bezig zijn met het vasthouden van onze welvaart. Mooie huizen, vaak twee auto’s, kinderfeestjes buitenshuis … het is normaal maar kost wel allemaal geld. Ook wie zich wel eens afvraagt of de ‘rat race’ om de huishoudeconomie draaiende te houden eigenlijk niet ongezond is, wil toch graag een beetje meekomen met wat in de wereld normaal is. Een andere, sobere levensstijl ontwikkelen en volhouden is geen sinecure in een tijd van overvloed en reclame.

Kortom, ‘duurzaamheid’ wijst wel de goede richting wijst waarin de economie zich moet ontwikkelen. Maar het begrip is pas compleet als er een duidelijke rem op behoeften aan wordt toegevoegd vanwege de (beperkte) draagkracht van de aarde. Bovendien hoort erbij dat alle volken op basis van rechtvaardigheid toegang behoren te krijgen tot de rijkdommen van de aarde. En dan is er nog het probleem van de weerbarstige praktijk. Alleen praten over duurzaamheid of Triple P maakt de wereld niet duurzamer ….

Kan rentmeesterschap opvullen wat we missen bij duurzaamheid? Nee. Rentmeesterschap is een mooie term met meer diepgang dan duurzaamheid. In duurzaamheid zit God niet, in rentmeesterschap wel. Toch is rentmeesterschap in de kerk net zo’n ‘applauswoord’ als duurzaamheid in de wereld. Iedereen zegt er op zondag braaf ja op, maar gaat op maandag weer z’n gewone gang. Ook hier mist iets. Of … missen we misschien: Iemand?

 

Hoe vinden we de weg naar een werkelijk duurzame wereld, waarin we de rijkdommen van de aarde eerlijk delen, de pijn van armoede en rampen samen dragen, en stoppen met roofbouw op natuur en grondstoffen? Eerlijk gezegd: ik ken die weg niet. Ik ben geen mens uit één stuk, die weet hoe dat moet en die dat nog doet ook. Ik ken wel Iemand die van zichzelf heeft gezegd dat Hij de weg is, en het leven. Ik weet dat zijn doel niet is: zielen in de hemel brengen, maar heel de mens verlossen. Sterker nog: het gaat Hem om de redding van heel de schepping, het herstel van álle dingen (Handelingen 3:21). Door Hem - Jezus - wil God alles met zich verzoenen (Kolossenzen 1: 20). Dan gaat het dus niet alleen om mensen, maar ook om dieren, planten en dingen. Als dat zo is, is het christelijk geloof essentieel bij het aanpakken van de problemen van onze 21e eeuw, zoals het uitsterven van planten en dieren, de klimaatverandering, de noodzaak om over te schakelen op andere brandstoffen.

Christenen hebben niet alleen de taak, mensen te helen en te verzoenen, maar ook het stukje van de schepping dat zij beheren. Waar dat gebeurt, zorgt de boer goed voor zijn vee (Spreuken 12:10), de tuinier goed voor zijn planten, en komt er een einde aan roofbouw. Geen wonder dat de schepping volgens Paulus met reikhalzend verlangen uitziet naar het openbaar worden van wie Gods kinderen zijn (Romeinen 8:19). Er wordt op u en mij gewacht! Het zal nog niet het paradijs op aarde worden, maar het wordt er wel een stuk leefbaarder op. Om een Bijbelse term te gebruiken: er komt een stuk gerechtigheid. Een voorproefje van de nieuwe aarde, waar gerechtigheid zal wonen, waar alles en iedereen tot z’n recht zal komen. Gerechtigheid is duurzaamheid in de diepst mogelijke zin die ik me maar kan voorstellen. Mensen, planten en dieren zullen er tot hun bestemming komen, samen met elkaar leven, samen delen, voor altijd, met “IK BEN” in ons midden.

Mijn ervaring is dat als dit besef wortel schiet, er dan wat gebeurt met mensen. Ze gaan hun diepste overtuiging – hun geloof – koppelen aan het alledaagse leven en reserveren het niet meer voor ‘geestelijke’ gesprekken. Ze gaan nadenken over wat ze wel en niet kopen in de supermarkt. Zou die chocola slaafvrij zijn of niet? Ze gaan nadenken over de manier waarop ze afstanden overbruggen. Ze bouwen een kantoor met een energieverbruik van bijna nul. Ze leggen een oud-Hollandse potstal aan waar hun koeien vrij kunnen rondlopen. Ze ontwerpen een schone busmotor. Of ze vieren een nieuw feest: ‘Scheppingszondag’. Zo komt er een vierde P in beeld in aanvulling op de ‘Triple P’: de P van ‘Pneuma’, het Griekse woord voor de Geest. Want zonder Hem zullen we deze weg niet kunnen inslaan.

Wereldwijd wordt in een groeiend aantal landen een periode voor de schepping of Scheppingszondag gevierd. Het is een feest om God de Vader en Schepper te eren, het bestaan te vieren, vergeving te vragen voor ons tekortschieten in de zorg voor de schepping en hoop te putten uit de beloofde vernieuwing van de schepping.

Het Christelijk Ecologisch Netwerk (CEN) en de Werkgroep Kerk en Milieu van de Raad van Kerken willen de Scheppingszondag ook in Nederland ingang doen vinden. De meeste kerken doen dit tussen 1 september en 4 oktober (Dierendag), maar er zijn ook kerken die deze speciale zondag koppelen aan Wereldvoedseldag (oktober) of Dankdag (november).