Deel 3: de opbouw van de preek

Een preek is geen lezing of verhandeling. Hij moet ook niet begin­nen met een onderwerp of gedachte, maar met het schri­ftgedeelte waar het leerstuk of het thema uit voortkomt. Dat thema moet worden uitge­werkt in zijn speciale setting en context.

De preek moet altijd verklarend en uitleggend zijn. Maar geen vers voor vers bespreking, dan is het geen preek. De essentiële karak­teris­tiek van de preek is dat hij een bepaalde vorm heeft. De boodschap moet worden uitgelegd, maar de vorm waarin dat gebeurt, maakt hem tot een preek. Hij vormt een afgerond geheel en onder­scheidt zich van alle andere vormen van overdracht.

 

Als je het vers of de passage goed hebt begrepen, kom je uit bij een bepaald leerstuk, een onderwerp dat onderdeel is van de gehele bijbelse bood­schap. Heb je die speciale boodschap eruit gehaald en je hebt hem helder in ge­dachten, dan kun je de relevan­tie ervan bekijken voor je toe­hoorders. Heel belangrijk, want je gaat begin­nen aan iets speci­aals dat invloed heeft op mensen en hun hele leven. Mensen met hun dagelijkse zorgen en problemen en hun kijk op het leven. Je moet laten zien dat de bood­schap van groot belang voor hen is. En dat ze moeten luisteren met heel hun wezen omdat je ze wilt helpen met hun leven.

 

Verdeel je onderwerp in onderdelen, voorzien van kopjes. Daarmee ga je het centrale thema duidelijk maken. Het op een rij zetten van deze kopjes is belangrijk. Je wilt het thema met de mensen uitwerken en ontwikkelen. Daarom moet je de kopjes en onder­delen zo rangschikken dat ze van punt tot punt leiden. Zo werk je toe naar de uiteindelijke, defi­nitieve conclusie. Elk onderdeel moet zo worden geplaatst dat het de centrale boodschap duidelijk laat uitkomen.

Er moet voortgang zijn in de gedachten; elk punt is een stap verder. Deze voortgang, de ontwikkeling van het betoog en het onderwerp is absoluut noodzakelijk. Je moet uitkomen bij een climax. Elk onderdeel moet ertoe leiden dat de belangrijkste waarheid van het onderwerp alles overheerst wat er is gezegd, en dat de luiste­raars die waar­heid meenemen in hun gedachten.

Bij het maken van de preek gebruik je commentaren. Als de preek klaar is, controleer dan of je er wel correct mee hebt ge­werkt.

 

Het is eveneens belangrijk om je boodschap steeds naar de hoorders toe te brengen. De luiste­raars moeten begrijpen wat deze boodschap voor hun eigen leven betekent. Het moet helder zijn dat hij betrekking heeft op hun hele leven. De preek dient altijd te eindigen met deze toepassing. Elke preek moet een compleet en afgerond geheel vormen. Als je ontdekt dat het onderwerp teveel stof heeft, kun je de preek niet afbreken en zeggen: vol­gende week verder. Wat niet aan de orde komt, moet maar blijven liggen; de preek moet afgesloten worden.

Wie een serie preken houdt over een bepaald onderwerp, zal bij elke volgende keer een korte samenvatting moeten geven van de vorige preek.

 

Als je de kernboodschap hebt ontdekt van wat je raakt in de tekst, moet die geplaatst worden in zijn oorspronkelijke context, bijvoor­beeld een gemeente waaraan een apostel een brief schreef. Je gaat dan in dat gedeelte een algemeen principe aantonen. Een principe dat niet alleen toen en daar, maar ook nu en altijd van toe­pas­sing is. Belang­rijk is daar ook enkele parallellen met andere schrift­ge­deelten bij te betrekken. Daarmee toon je aan dat dit principe geen losstaande gedachte of eigen bedenksel is.

 

Soms is er de verleiding de boodschap te ondersteunen met citaten uit boeken die je hebt gelezen. De toehoorders zitten echter niet te wachten op wat die en die heeft ge­schreven. Ze kennen die boeken en schrijvers niet. Ze komen om naar jou te luisteren; jij bent de man door God geroepen en gezonden om hun de waarheid te verkondigen. Wees spaarzaam met aanhalingen, gebruik alleen een citaat als je het zelf niet beter kunt zeggen.

Vermijd ook een te gedetailleerde en nauwkeurige uitleg van de Schrift. Die is voor de hoorders niet makkelijk te volgen en dan verslapt de aan­dacht.

 

Er zit een artistiek element in het maken van een preek: het is een kunstwerk. Het vraagt veel inspanning en voorbereiding, want het onderwerp moet vorm krijgen. Dat artistieke element bevordert het verstaan en de verbrei­ding van de waar­heid en het evangelie.

Een preek maken betekent zweet en arbeid. Het kan soms erg moei­lijk zijn al het materiaal dat je hebt gevonden, in deze speciale vorm te gieten. Zoals een pottenbakker met zijn klei iets moet vormen. Tegelijk is het de meest fascinerende bezigheid, een crea­tieve daad. Maar al heb je je zorgvuldig voorbereid, je weet nooit wat er gebeurt als je de preek gaat houden.

 

De een schrijft een preek helemaal uit, de ander noteert alleen de hoofdpunten en de derde houdt zijn hele voorbereiding in gedachten en schrijft niets op. Ieder mens is verschillend. Dr. Lloyd-Jones advi­seert in elk geval een preekschets te maken en die tijdens het preken bij de hand te hebben, als ondersteuning voor de goede uitwerking van de bood­schap.

De preekschets is nog geen preek, alleen het raamwerk. De preek moet worden opgebouwd, het raamwerk aangekleed. Dat kan door de preek uit te schrijven, maar ook door de punten tij­dens het preken uit te werken, zoals bijvoorbeeld Char­les Haddon Spurgeon deed.  Sommige mensen denken het beste terwijl ze schrij­ven, anderen tijdens het spreken. Iedereen is vrij te bepalen wat hem het beste ligt.