De wereld is veranderd, net als cv•koers

Het merendeel van de protestantse christenen beweegt mee met de tijd en geeft de oude geloofszekerheden prijs, het geloof wordt ‘algemeen betwijfeld’ (Kuitert), de Bijbel ‘een boek van mensen’. Maar een kleiner deel van de christenen reageert met een nieuwe strijdbaarheid, biddend om een geestelijk reveil. Ze hopen te redden wat er te redden valt, het tij misschien nog te keren. Zo ontstaan in enkele jaren tijd de evangelisch-reformatorische zuil, met nieuwe, bevlogen instituten: Koers (1969), de Evangelische Omroep (eerste uitzending: april 1970), de Reformatorisch Politieke Federatie (1975) en de Evangelische Hogeschool (1977). ,,Er is een totale omkering van alle waarden, niet alleen buiten, maar ook in de kring van het christelijke volksdeel’’, schrijft bestuursvoorzitter J.H. Velema in het voorwoord van het allereerste nummer van Koers. ,,Met profetische kracht moet hiertegen worden getuigd. (…) We moeten koers houden en daarom koers kiezen.’’ Vurig verlangt men naar een opwekking, waarin christenen uit de breedte van de kerken verbonden zullen zijn, als ,,licht voor de wereld’’. Maar bovenal schrijft Koers met scherpe pen tegen de tijdgeest in, die ,,is vergiftigd door het marxisme’’ en door ,,de moderne theologie en oecumene’’.

 

Als de leegloop van de kerken niet te stuiten blijkt en Nederland onherroepelijk seculariseert, dooft in Koers het opwekkingsvuur. Wat blijft is het scherpe protest. Begin jaren tachtig heeft het blad nog amper 3000 abonnees. Velema benadert Ad de Boer en Andries Knevel van de EO met de vraag of zij Koers uit het slop kunnen halen, en dat doen ze. ,,Koers oude stijl werd gekenmerkt door het woord ‘anti’. Zo zaten wij niet in elkaar’’, aldus De Boer in een terugblikkend interview in cv•koers in 2004. ,,Wij besloten: wij gaan de mensen niet bombarderen met meningen. Mensen zijn prima in staat zelf hun mening te vormen.’’ Knevel & De Boer tilden het blad journalistiek op niveau en durfden stenen in de christelijke vijver te gooien, met bijvoorbeeld in 1984 al een interview met een homofiele christen. Ir. Jan van der Graaf (Gereformeerde Bond) schrijft veelvuldig over kerkelijke verwikkelingen en legt feilloos de vinger bij de zere plek.

Tegelijk zijn dit sombere jaren: de donkere slagschaduw van de Koude Oorlog hangt over Nederland, dat ten prooi valt aan doemdenken en scherpe tegenstellingen tussen ‘links’ en ‘rechts’, waarbij orthodox-christelijk Nederland zonder twijfel voor ‘rechts’ kiest in de felle discussies rond apartheid in Zuid-Afrika, bijvoorbeeld, en de plaatsing van kruisraketten in Nederland (‘Liever een raket in de tuin dan een Rus in de keuken’). ,,Soms staat het schaamrood je op de kaken, als je bedenkt wat we schreven’’, aldus De Boer.

 

Dan valt de Berlijnse Muur (1989) en alles wordt anders, ook in Koers. Politiek filosoof Govert Buijs omschreef de generatie die in de jaren tachtig opkwam ooit als de ‘acceptatiegeneratie’. Terwijl de eerdere generatie worstelde met gevoelens van verlies (door de teloorgang van het christelijke karakter van de samenleving) en zich er hevig tegen verzette, accepteert deze generatie dat Nederland nu eenmaal een geseculariseerd land is. Christenen zullen zich, nu ze definitief een minderheid zijn, moeten herbezinnen over hun opstelling in de samenleving en meer dan ooit over kerkmuren heen kijken. In Koers zet het duo Knevel & De Boer deze redactionele lijn in, maar in de jaren negentig is het Paul Meinders die als nieuwe hoofdredacteur voortvarend de toon zet met geëngageerde reportages en interviews – kritisch en sociaal bevlogen. Meinders schroeft het journalistieke niveau verder op, Koers is definitief geen ‘domineesblaadje’ meer, en laat zien dat je als christen niet in het defensief hoeft te zitten. Christenen hebben immers een positieve bijdrage te leveren in de samenleving. Meinders heeft oog voor de onderkant van de samenleving en is graag een ‘luis in de pels’. Spraakmakend is ook een serie interviews met homofiele en lesbische christenen.

 

Elders in christelijk Nederland wordt in 1995 het blad Christen Vandaag gelanceerd (zie pagina 62), met Aad Kamsteeg als hoofdredacteur. Dat Gods genade je leven daadwerkelijk verandert en dat we daarvan mogen getuigen, dat is wat Christen Vandaag wil uitdragen. De redactie put uit de theologische traditie van puriteinen en opwekkingspredikers en introduceert auteurs en theologen als Tim Keller, James Packer, Larry Crabb en Philip Yancey in Nederland. Het journalistieke engagement van Koers en het geestelijke elan van Christen Vandaag sluiten naadloos aan en in 1999 besluiten beide opiniebladen hun krachten te bundelen. Het nieuwe blad, cv•koers, bevindt zich hiermee in de voorhoede van een brede beweging in evangelisch-reformatorisch Nederland, een beweging van christenen die missionair bevlogen zijn, met beide benen in de samenleving willen staan, zich steeds minder aantrekken van kerkmuren en die ernaar verlangen te groeien in geloof.

cv•koers is dan nog een klein en reformatorisch opinieblad: amper 5000 abonnees, ruim de helft van de lezers behoort tot de Gereformeerde Bond (rechterflank PKN). Lezers vanuit de kleine gereformeerde kerken zijn er nauwelijks, en evangelische lezers nog veel minder. Maar in de jaren die volgen maakt het blad een snelle groei door en het aantal abonnees verdrievoudigt. Belangrijker is dat voor het eerst het ideaal van de oprichters in 1969 wordt bereikt: een geëngageerd opinieblad dat christenen uit de breedte van de evangelisch-reformatorische beweging verbindt en uitdaagt.

 

Het gezicht van de wereld waarin we leven, is dan inmiddels opnieuw ingrijpend veranderd. Na de val van de Muur, is 11 september 2001 het volgende ‘kantelmoment’ in de geschiedenis. Religie is in één klap terug in het publieke debat. De secularisatie die in de jaren zestig en zeventig om zich heen greep, heeft niet geresulteerd in een seculiere samenleving, maar in een pluralistisch Nederland van agnosten, ietsisten en evangelicale christenen, maar ook zelfbewuste moslims. Nederland is niet alleen postmodern en postchristelijk, maar ook postseculier.

Niet alleen secularisten – die verwacht hadden dat religie binnenkort zou uitsterven – schrikken zich een hoedje. Ook menig christen schrikt wakker in een wereld waarin het christelijk geloof hooguit nog een levensbeschouwelijke keuzemogelijkheid is, naast vele andere. De recente verkiezingsuitslag van 9 juni is veelzeggend: nog nooit eerder sinds de invoering van het algemeen kiesrecht in 1918 heeft zo’n klein deel van de Tweede Kamer bestaan uit vertegenwoordigers van christelijke partijen. Minder dan een op de vijf Nederlanders liet zich nog aanspreken door confessionele politiek.

Een deel van de oude evangelisch-reformatorische zuil is blijven steken in de verlieservaring en trekt zich defensief terug op een eigen eilandje, analyseerde Govert Buijs. Anderen staan onbevangen in de pluralistische, multiculturele samenleving, zonder heimwee naar een christelijke meerderheidscultuur, maar met een missionair verlangen om als ‘creatieve minderheid’ verschil te maken en het Evangelie uit te leven.

 

Wat betekent het om christen te zijn in een postchristelijke samenleving? Hoe kan de kerk in zo’n cultuur nog mensen bereiken met het Evangelie? Hoe om te gaan met de islam? Wat is eigenlijk zo uniek aan het Evangelie? Hoe merken we in ons eigen leven dat Gods Geest ons verandert en toerust om te leven als getuige van Jezus Christus in de wereld? Hoe kunnen we een ‘creatieve minderheid’ zijn?

Dit zijn thema’s die cv•koers, zeker sinds '11 september’, stevig agendeert en waarover we met elkaar nadenken, als redactie en lezers. De wereld is in veertig jaar tijd grondig veranderd, en Koers dus ook. Inhoudelijke verandering – van een blad vol ‘mannen met meningen’ naar een praktisch opiniemagazine dat eigentijdse mannen en vrouwen wil inspireren. Maar ook verandering in vormgeving – van zwart-wit en ‘plaatjes bij praatjes’ naar full colour met meer aandacht voor beeld. Want soms vertelt dat meer dan duizend woorden.

 

Het verlangen om als christenen getuigend te leven, midden in de samenleving, is onverminderd sterk. Net als het verlangen naar een geestelijk reveil, dwars door alle kerken. Dat is nog steeds wat de koers van dit blad bepaalt. En bovenal, in de woorden van Velema in dat allereerste proefnummer in 1969: Het Koninkrijk komt. Dat is het belangrijkste nieuws.