De stille revolutie van de Alpha-cursus

Bakker herinnert zich de frisse en doordringende boodschap als de dag van gisteren. ,,Twee woorden uit de preek van Nicky Gumbel zijn mij mijn hele Alpha-leven bijgebleven: het afhankelijk zijn van God en de verwachting dat God door zijn Geest aan het werk is.’’

 

Die verwachting voert nog steeds de boventoon bij het werk van Alpha in Nederland. Tegelijkertijd overheerst de verbazing. Verbazing over het succes. Bakker: ,,Het zal toch wel een keer ophouden? Maar het houdt helemaal niet op. Het enthousiasme blijft. Je ziet steeds weer aanwas van nieuwe mensen. December was een topmaand, in die maand waren er alleen al meer dan 800 mensen die een training hebben gevolgd om een cursus te kunnen geven. Tweederde daarvan is nieuw.’’

Enthousiast vervolgt hij zijn verhaal. ,,We knijpen onszelf regelmatig in onze armen, is dit werkelijkheid? Maar het is natuurlijk fantastisch. En we staan aan de vooravond van de eerste landelijke Alpha-uitnodiging (een landelijke promotiecampagne voor de cursus, zie kader). In Engeland is de ervaring dat na zo’n landelijke start 15 tot 30 procent meer deelnemers zich hebben opgegeven voor een cursus. We zijn benieuwd of dat in Nederland ook gaat gebeuren. Stel je voor: 20.000 deelnemers in 2007!’’

Volgens Bakker verklaart de eenvoudige opzet van de cursus het succes van Alpha: ,,Er zitten een aantal ingrediënten in die mensen vandaag de dag heel erg aanspreken. Het heeft een sterk vrijblijvend karakter, je voelt dat je echt de gelegenheid krijgt om het ‘zelf uit te zoeken’. Dat betekent niet dat mensen aan hun lot worden overgelaten, maar we proberen niet onze visie bij mensen ‘door de strot’ te duwen.’’

Een andere belangrijke component is volgens hem dat er veel aandacht aan de cursisten wordt besteed. ,,We hanteren de vraag: hoe zou je zelf willen dat je ontvangen wordt? We hebben bijvoorbeeld nog nooit iemand horen klagen over de maaltijd bij Alpha. Stel je voor dat ze wegblijven vanwege de slechte koffie! Die extra service, dat wordt door mensen op prijs gesteld. Het concept zit kennelijk goed in elkaar. Je volgt de cursus tien weken, het kost (in principe) niets en je tekent geen contract voor jaren. Mensen worden gerespecteerd zoals ze zijn.’’

De deelnemers komen uit alle hoeken en gaten van de Nederlandse maatschappij, zo blijkt uit een enquête die Alpha in 2006 gehouden heeft onder de cursisten. Het grootste gedeelte is nog altijd een regelmatige kerkbezoeker (ruim 50 procent). Opvallend is daarbij dat het aantal evangelische gemeentes dat een Alpha-cursus organiseerde in de beginjaren het aantal reformatorische kerken overtrof, een verhouding van 70 tot 30 procent. Inmiddels is dat omgedraaid: nu is het juist het reformatorische deel van kerkelijk Nederland dat warmloopt voor ‘een opfriscursus’.

Ongeveer 30 procent van de deelnemers heeft ooit ‘iets’ met de kerk gehad. Dan gaat het bijvoorbeeld om mensen die vroeger in de kerk gedoopt zijn of communie hebben gedaan. Veel van deze mensen komen na twintig of dertig jaar terug met levensvragen, is de ervaring van Bakker. Het overige deel (ongeveer 20 procent) heeft geen kerkelijke achtergrond. Bakker ziet in de huidige ontwikkeling van Alpha-bezoekers dat het percentage rand- en buitenkerkelijken steeds groter wordt.

 

Met de groei van het aantal belangstellenden groeit ook de wil bij kerken om zelf een cursus te organiseren én de wil om met andere kerken samen te werken. In Amersfoort bijvoorbeeld organiseren zestien kerken gezamenlijk een grootschalige promotieactie voor de nieuwe cursus, die over twee weken van start gaat. Maar ook in andere plaatsen, zoals Enschede, Leeuwarden en Veenendaal, is er een vruchtbare samenwerking tot stand gekomen (zie ook kader ‘Leeuwarden, Alpha-stad’).

Een goed teken, vindt Bakker. De tijd van het denken in hokjes en vakjes ligt volgens hem achter ons. ,,Het is een geweldige bemoediging naar elkaar om je te realiseren dat je niet de enige christen bent in de stad, maar dat je merkt dat er vijf of zes kerken zijn die dezelfde boodschap delen. Daarmee beschik je met elkaar ook over een groter bestand van mensen die capabel zijn. Kom je er in je eigen kerk niet uit binnen het team, dan kun je een beroep doen op mensen uit een andere kerk. Zo is het uiteindelijk ook bedoeld: dat we samen het Lichaam van Christus vormen, ook al zijn er delen van het lichaam waarover je minder enthousiast bent. Je kunt die verschillen natuurlijk niet onder stoelen of banken steken, maar we zijn allemaal leerlingen van Jezus. De een heeft dit beter begrepen, de ander dat. Zo kun je van elkaar leren. En zo schep je meer ruimte om als kerk nadrukkelijker in de stad aanwezig te zijn.’’

 

Arnold van Heusden (61), directeur van de Evangelische Alliantie en sinds het begin van Alpha in Nederland nauw betrokken bij de ontwikkelingen, is enthousiast over de toenemende samenwerking tussen kerken, onder meer op het vlak van de Alpha-cursus. ,,We moeten die eenheid, waar Jezus over spreekt in het hogepriesterlijk gebed, zichtbaar maken. Als ik kijk naar plaatsen waar christenen van verschillende kerken bij elkaar komen, dan zie ik steeds vaker dat ze bereid zijn om over fysieke grenzen heen te stappen.’’

Maar de praktijk is ook weerbarstig, erkent Van Heusden. ,,Er zijn heel veel dingen die door kerken verschillend aangepakt worden. Het probleem is dat verschillen vaak belangrijker gevonden worden dan de overtuiging dat men in de naam van Christus bij elkaar komt.

Wij hebben een cultuur - met name in de protestantse kerk - waarin heel veel verdeling heeft plaatsgehad. Wat er gebeurd is, is dat mensen met verschillende overtuigingen of inzichten hebben gezegd ‘Ik stap eruit’ of ‘Jij gaat eruit’. In veel gevallen - is mijn overtuiging - is dit gebeurd op grond van kwesties die het splitsen van de kerk niet rechtvaardigen.

Een splitsing kan onvermijdelijk zijn als het gaat om hoofdzaken, bijvoorbeeld als het God-zijn van Christus ter discussie staat of als de verzoening door Christus ontkend wordt. In het verleden is daar veel te makkelijk mee omgegaan. Nu merk je hoe schrijnend het is dat er zo veel kerken zijn en hoe belangrijk het is om de eenheid opnieuw zichtbaar te maken. Het is goed om te beseffen dat alle verschillen tussen christenen veel kleiner zijn dan het verschil tussen iemand die in Jezus Christus gelooft en iemand die Jezus niet kent.’’

Volgens Van Heusden is de tijd van ‘institutioneel denken’ voorbij. ,,Laatst was ik in gesprek met een vrouw en toen vroeg haar dochter: ‘Mam, van welke kerk ben ik lid?’ Het meisje is gelovig, actief bij Alpha betrokken en heeft een band met haar lokale kerk. Maar het lid-zijn van een instituut speelt geen enkele rol van betekenis meer. Dat hoor ik vaak van jongeren. Men denkt tegenwoordig veel meer in ad-hocsamenwerking bij projecten, zoals bij de Alpha-cursus, en niet in kerkstructuren.’’

 

Ook Van Heusden maakte tijdens een bezoek aan Engeland voor het eerst kennis met Alpha. ,,Wat mij daar opviel, was dat overal waar ik rondreed, raambiljetjes hingen met de aankondiging van een Alpha-cursus. Mijn eerste indruk was ook dat het heel lokaal is, dicht bij de plaatselijke gemeente. Dat heb ik toen als heel belangrijk ervaren, en dat is eigenlijk zo gebleven. Dat wil Alpha ook, de cursus voort laten komen uit de plaatselijke gemeente en daaraan dienstbaar zijn.

Wat mij overweldigde aan de cursus is het feit dat het mensen op een warme, informele en kleinschalige manier bij elkaar brengt. Het doet zo geweldig veel goed als mensen zich gekend weten, als ze merken dat er zo veel in hen zit. Daardoor worden ze open en ontvankelijk. Het is bijzonder dat een eenvoudige cursus - zonder toeters of bellen - zo veel indruk maakt. Simpel en recht op de man af.’’

 

De openingsvraag van de cursus is: is het christelijk geloof, saai, onwaar en achterhaald? ,,Het antwoord is dat het absoluut niet saai is’’, stelt Bakker. ,,Het is dynamisch. Het is zo totaal fascinerend en levensveranderend als mensen Jezus gaan leren kennen. Mensen uit verschillende kerken die meehelpen om een cursus te organiseren, reageren nu met: ‘Ik vind dit het allerleukste om te doen.’ Wat een verschil met dat vroeger zo beladen woord ‘evangelisatie’. Er zijn heel veel mensen die willen koken, bidden of een praatje maken. Ik ben er heel dankbaar voor dat het zo werkt. Dat is zo stimulerend. Zelf streef ik ernaar om minimaal één keer per jaar een Alpha-cursus te geven. Daar neem ik gewoon een heel boek nieuwe verhalen uit mee. Ik baal ervan als dat niet lukt.

God overtuigt mensen van binnenuit of dat wat wij vertellen waar is of niet. Ik ben zelf ook steeds meer gaan begrijpen wat het effect is als een gemeente, als een team, als mensen eromheen staan in gebed met de verwachting dat God vandaag nog net zo werkt als 2000 jaar geleden. Langzaamaan ben ik, door wat ik zag gebeuren bij mensen, nog duidelijker gaan beseffen dat het waar is wat in de Bijbel staat. Je beseft: we hebben de allermooiste boodschap die er bestaat. Waarom reageren er dan zo weinig? Ligt het probleem misschien toch bij ons? De tijd is er misschien ook wel rijp voor: dat we gaan doen waar we als kerk toe geroepen zijn.’’