De kerk gaat de stad in

Voor de kerken in Amsterdam ging rond 2000 de knop om: we somberen niet langer over secularisatie, maar we grijpen onze kans. Rond de eeuwwisseling ontstonden, onafhankelijk van elkaar, diverse initiatieven voor gemeenteplanting. Martin: ,,De tijd bleek rijp te zijn voor een nieuw geestelijk begin. Al snel kwam het tot samenwerking. Binnen een halfjaar was een partnerschap opgericht om de droom van elke deelnemer te helpen dragen: Amsterdam in Beweging (AiB). Ook vanuit de leiding van alle deelnemende kerken ontvingen we opmerkelijk veel steun. God maakte de ruimte die nodig is.’’

 

Martin (CGK Amsterdam) vormt samen met Tim Vreugdenhil (GKV Stadshartkerk), Chris van Andel (PKN Jeruzalemkerk) en Niels Visser (PKN Noorderkerk) een kerngroep die de vergaderingen van Amsterdam in Beweging voorbereidt. Elke drie maanden komen de leden van het partnerschap bij elkaar. Samen denken ze na hoe ze Amsterdam in beweging kunnen brengen voor Jezus Christus. ,,We waren de eerste jaren vooral bezig met het delen van onze kennis, het uitwisselen van onze initiatieven. Het waren bijeenkomsten om elkaar te bemoedigen en te stimuleren. En dat laatste is eigenlijk nog steeds de hoofdtoon van onze samenkomsten’’, vertelt Martin. ,,We vertellen onze moeiten, bespreken nieuwe initiatieven en maken plannen voor nieuwe gemeenten. De vertegenwoordigers van de betrokken gemeenten koppelen de besproken zaken terug naar hun kerkenraad.’’

Gemeentestichting staat boven aan de agenda van deze beweging, maar dat gebeurt niet los van bestaande kerken. Bij AiB hebben ze het graag over ‘groeiende en vermenigvuldigende gemeentes’. Tijdens de bijeenkomsten praten de vertegenwoordigers van de negen kerken veelvuldig over de voortgang van de nieuwe gemeenten die de afgelopen tijd in de stad gesticht zijn - en ze gaan in gebed voor deze kerken.

 

De negen kerken trekken samen op, maar laten elkaar een grote mate van vrijheid. Martin: ,,Amsterdam is een stad met talloze groepen. Uitgangspunt is dat iedere gemeente haar eigen weg met God moet gaan en haar eigen keuzes maakt. Een gemeente stichten voor een specifieke doelgroep, kinderwerk in een wijk vormgeven, een gemeenschap vormen vanuit de open maaltijden die gehouden worden, of radicaal opnieuw beginnen met een bestaande gemeente.’’

Christenen die met woord en daad zichtbaar zijn in de Amsterdamse samenleving, trekken de kar. Zij worden gesteund door gemeenten die een helder missionair-diaconaal beleid hebben uitgewerkt. Zo ontstaan de groeiende en vermenigvuldigende gemeenten, die midden in de samenleving staan. Voor de gemeenteleden is het zaak zo goed mogelijk naar Gods leiding te luisteren en hun inlevingsvermogen en verstand te gebruiken. En vervolgens concreet te kiezen: voor welke mensen gaan we wat starten?

 

De beweging die in Amsterdam gaande is, loopt dwars door het leven van Tim Vreugdenhil heen. De predikant van de gereformeerd-vrijgemaakte Stadshartkerk in Amstelveen weet als geen ander dat er een omslag nodig was in Amsterdam, dat gemeentes veel los hebben moeten laten. Hij weet ook wat een radicale keuze kan opleveren: ,,In 2001 werd ik door de gereformeerde kerk vrijgemaakt van Amstelveen beroepen. Drie jaar heb ik er gewerkt onder de ‘oude condities’ van een intern gerichte kleine stadsgemeente. Ik was niet van plan iets te veranderen, simpelweg omdat ik daar op dat moment geen visie voor had. In die drie jaar ontstond er in mij wel een groeiende behoefte aan verandering. Ik vroeg me af: waarom groeit de gemeente niet? Als onze gemeente geen andere keuzes maakt, doet het laatste gemeentelid hier over een aantal jaren het licht uit.

Ik heb die gedachte eerst in kleine kring bespreekbaar gemaakt, bij vertrouwde vrienden en de kerkenraad. Daarna in toenemende mate in de gemeente. Dat is een ingewikkeld proces. Je nood op tafel leggen roept zeer verschillende reacties op. Zeker als je daarbij hardop concludeert dat je het als gemeente niet goed doet. In het voorjaar van 2004 kwam onze gemeente door de inkrimping onder verantwoordelijkheid van de kerkenraad van de gemeente Tituskapel. Daar vond ik weerklank voor mijn gedachten. Vóór de zomer van 2004 merkte ik dat mijn roeping veranderde. Ik raakte bewogen voor mijn gemeente én voor de stad Amstelveen.

Na mijn vakantie preekte ik - het was eind augustus - opnieuw. Na de dienst wist ik: ‘Dit doe ik niet meer.’ Met steun van de kerkenraad van de Tituskapel hebben we toen besloten de kerk te sluiten en na een maand opnieuw te starten op een nieuwe locatie, met een nieuwe naam en een nieuwe visie. Wij veranderden van richting - naar buiten, de stad in. Bewogen om Jezus zichtbaar te maken voor Amstelveen.’’

 

Het is op Hervormingsdag 2004 dat de oude kerk zijn bestaan eindigt in een dienst waarin het verleden, het falen en het verlangen voor de toekomst in Gods hand worden gelegd. Op dat moment is er nog niets: geen locatie, geen naam en geen uitgeschreven visie. Op wonderlijke wijze vindt Tim Vreugdenhil een plek in het plaatselijke congrescentrum. Zakenlieden melden zich spontaan aan als fondswervers. Anno 2006 telt de gemeente 70 leden onder 135 regelmatige kerkgangers.

,,Uiterlijk is er liturgisch verschil met de oude diensten’’, zegt Tim. ,,Maar veel belangrijker is het verschil in gerichtheid. Hart voor de stad hebben, betekent dat je openstaat voor de mogelijkheden om te laten zien wie Jezus is. De afgelopen twee jaar voerde ik in de tram meer gesprekken met Amstelveners dan in al die jaren ervoor. Ik heb geleerd om mezelf eerst in de context van de ander te verplaatsen en dan mijn verhaal in zijn taal te vertellen. Dat is de werkwijze van Jezus en Paulus.’’ De verandering leidde er onder meer toe dat Vreugdenhil en anderen uit zijn gemeente contact opbouwden met jongerenwerkers uit de wijk, het stadsbestuur en de raad van kerken.

De bijeenkomsten van AiB zijn voor Tim Vreugdenhil belangrijk geweest: ,,Ik ontmoette daar jongens die vertelden dat in wijk A een nieuwe gemeente was gesticht en dat ze nu een gemeente wilden vormen in wijk B. Dat inspireerde me om mijn denkrichting te veranderen van sluiting naar een nieuw begin. Ondertussen merk ik een doorgaande ontwikkeling. Wij richten ons vooral op Amstelveen. Ik ben betrokken bij heel Amsterdam, maar toch denk ik wel eens over de oprichting van ‘Amstelveen in Beweging’. De ontwikkelingen in de Stadshartkerk hebben ertoe geleid dat in Mijdrecht op 8 september de GKV wordt ‘herplant’. Het is heerlijk om het vuur aan elkaar door te geven en God zo de ruimte te geven.’’

 

Gemeenteplanters krijgen geestelijke inspiratie op de vergaderingen van AiB, vertelt Martin de Jong. ,,Het is geweldig om zo veel creativiteit en enthousiasme te zien en te merken hoe Amsterdam in beweging komt. Door fouten open te bespreken, kan een ander deze voorkomen.’’ De Jong speelt als lid van de kerngroep ook een gewaardeerde rol waar het gaat om de broodnodige materiële ondersteuning. ,,Voor de deelnemende gereformeerd-vrijgemaakte kerken ben ik betrokken bij de financiering vanuit het kerkverband, fondswerving en dergelijke. Daarnaast adviseer ik ook andere kerken op het gebied van sponsoring en fondswerving. Dankzij het brede netwerk kan ik een goede rol spelen voor AiB. Ons werk is concreet zichtbaar en dat stimuleert.’’

Gemeenteplanten is een vak en daarom is er voor de verschillende deelnemers van AiB ook coaching georganiseerd. ,,We hebben Redeemer Presbyterian Church in New York gevraagd om ondersteuning. Deze kerk heeft veel ervaring in gemeentestichten en wil die met ons delen. Elke acht weken komt Allan Barth naar Amsterdam om ons te coachen. Daarna gaat hij door naar Parijs, Budapest, Brussel en andere Europese steden.’’

 

Dat gemeentestichting meer is dan het openen van een nieuwe kerkdeur, staat de mensen achter AiB helder voor ogen. Vaak zijn het allereerst de vele laagdrempelige projecten van Amsterdamse kerken die mensen met de kerk in aanraking brengen. Al zeven jaar lang stuurt missionair werker Nico van Splunter vanuit buurtcentrum Westerwijk in De Baarsjes het Missionair Diaconaal Project aan (zie ook kader). Hij vertelt: ,,Met dit project willen we de mensen allereerst een plek geven waar ze het gevoel hebben ‘thuis te komen’. Daarnaast hebben we ook het verlangen dat onze activiteiten een plek zijn waar ze God kunnen ontmoeten en bij Hem thuiskomen. De praktijk bestaat uit: aandacht geven, aandacht geven en nog eens aandacht geven.’’

De twee gemeenten waar Van Splunter voor werkt, besteden veel aandacht aan gemeenteopbouw en evangelisatie. Gemeenteleden kunnen een plek vinden in netwerken als de Alpha-cursus of de groeigroepen, waar ze toegerust worden. Daarnaast richten de kerken zich ook nadrukkelijk op zending in de buurt, gericht op specifieke doelgroepen. Het kinder- en tienerwerk en het multicultureel volwassenenwerk in de buurten Bos & Lommer en De Baarsjes vormen de basis van dit zendingswerk.