De crisis treft vooral ontwikkelingslanden

 

De recessie betekent een terugval in economische groei. Is dat erg? Volgens sommige economen, een kleine minderheid overigens, valt dat mogelijk wel mee. Zij wijzen op de band tussen groei en geluk. In het Westen worden mensen al sinds jaren van wat meer inkomen nauwelijks gelukkiger. Dan is het omgekeerde ook het geval: hapert de inkomensgroei even, dan is er niet direct een man overboord. Een groeipauze kan juist louterend werken en helpen bij het nadenken waar het nu écht om zou moeten gaan.

 

De recessie hanteert echter geen ‘kaasschaafmethode’ waarin iedereen het een beetje minder zal moeten doen. De werkloosheid neemt bijvoorbeeld toe. Dat betekent dat sommigen hun baan kwijtraken en anderen die mogen behouden. De pijn is dus ongelijk verdeeld. En bij alle vragen die er over economie en geluk te stellen zijn, is wel duidelijk dat werkloos zijn mensen (diep) ongelukkig maakt. Het went bovendien nooit, ook niet als het langer duurt. Wat in het Noorden wel een geluk bij een ongeluk is, is dat er een sociaal vangnet is dat meehelpt om het inkomensverlies bij werkloosheid te beperken. In het Zuiden ontbreekt dat vaak. Ondanks de onderlinge meningsverschillen zijn alle economen het er wel over eens dat economische groei voor ontwikkelingslanden cruciaal is. Het is uiteindelijk de enige manier om de armoede te overwinnen.

 

Uit werk van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) blijkt dat door het toenemende belang van Azië, de directe invloed van Europa en de VS op de economieën van ontwikkelingslanden de laatste jaren bijna is gehalveerd. Echter, indirect is er nog steeds sprake van een verband. Met de globalisering zijn de onderlinge afhankelijkheden enorm toegenomen. Afrika hangt sterk van Azië af, maar wat er in Azië gebeurt wordt weer beïnvloed door ontwikkelingen in de VS en Europa. Uiteindelijk hangt de hele wereld dus via touwtjes aan elkaar. Dat is met de globalisering eerder méér dan minder geworden.

 

Terugkijkend kan worden gesteld dat de ontwikkelingslanden weliswaar niet tot de slachtoffers van de eerste ronde behoorden, maar in tweede instantie wel degelijk in de klappen van de recessie delen. Ze moeten vrezen voor een nieuwe humanitaire tragedie. De Wereldbank is bezorgd: als gevolg van de recessie komen 53 miljoen mensen extra in de problemen en de kindersterfte zal van nu tot aan 2015 verdubbelen van 1,4 miljoen naar 2,8 miljoen.

 

Bij regen kun je het beste de paraplu opzetten of schuilen tot de bui over is. Moet de recessie zo ook vanzelf overgaan of is er wat aan te doen? Het kabinet-Balkenende laat zien dat goede raad duur is en men neemt (ruim) de tijd om een list te bedenken. Wat moet er nu gebeuren vanuit het perspectief van de ontwikkelingslanden?

 

Allereerst kan worden gesteld dat beleid dat voor het Westen goed is om de recessie te bezweren indirect ook goed is voor ontwikkelingslanden. De uitgavenimpulsen die in de VS en Europa worden gegeven om de economische activiteit aan te zwengelen, zijn in die zin dus ook van groot belang voor ontwikkelingslanden.

 

Het gevaar is echter niet denkbeeldig dat met het stimuleren van de eigen economieën in het Westen ook protectionistische sentimenten een rol gaan spelen. Het belastinggeld moet toch vooral naar de eigen bedrijven gaan en niet naar het buitenland weglekken? Een begrijpelijke reactie, maar toch iets waar zo veel mogelijk weerstand tegen moet worden geboden. Protectionisme is slecht voor de handel en daarmee direct of indirect ook voor ontwikkelingslanden.

 

De economische crisis zal voor een aantal ontwikkelingslanden waarschijnlijk al vrij snel tot een nieuwe ‘financiële crisis’ gaan leiden. Nu heeft dat niet te maken met de banken, maar met het gebrek aan internationale betaalmiddelen. Daarom moeten ontwikkelingslanden geld van de internationale gemeenschap kunnen blijven lenen, zeker voor zover dit nodig is voor noodzakelijke en essentiële aankopen. Nu is kredietverlening momenteel zowel nationaal als internationaal een probleem. Er moet daarom extra kapitaal komen voor instituties als het IMF en de Wereldbank, zodat zij ontwikkelingslanden met (acute) betalingsbalansproblemen met leningen te hulp kunnen komen.

 

Voor de ontwikkelingslanden zelf geldt dat goed bestuur cruciaal is en blijft. Ze moeten verstandig met de reserves omgaan als ze die hebben. En als de tering naar de nering moet worden gezet, dan mag dit niet ten koste gaan van eerste behoeften zoals water, voedsel en gezondheid. In sommige gevallen zouden ontwikkelingslanden ook via het monetaire beleid of wisselkoerspolitiek kunnen proberen de gevolgen van de crisis wat af te zwakken, maar die mogelijkheden lijken vrij beperkt.

 

Belangrijk is dat er blijvend wordt geïnvesteerd in de voedselvoorziening. Want zowel deze crisis alsook de voorspellingen voor de toekomst benadrukken het belang van voedselzekerheid in de strijd om de armoede te overwinnen. Er is steeds meer bewijs dat ondervoeding van kinderen nu hun ontwikkeling zodanig raakt dat ze als volwassene veel minder productief zijn. Dus zowel de korte- als de langetermijngevolgen maken crisisbestrijding voor en in het Zuiden urgent.