'De burger is zelf schuldig aan de crisis'

,,Het is een krankzinnige tijd. We zitten in een historische situatie. Het is honderd procent crisis in de financiële wereld, dit is nog nooit eerder gebeurd. De vergelijking wordt nu vaak getrokken met de crisis van de jaren dertig, maar dat was een economische crisis. De huidige crisis is voorlopig nog strikt financieel. En de gevolgen zijn al enorm. Nooit eerder zijn zulke grote bedrijven zo snel omgevallen en is op zo’n grote schaal ingegrepen. Ook niet in de jaren dertig.’’

 

,,De crisis in de financiële wereld wordt veroorzaakt door de economie. Mensen in de gewone economie zijn slechter gaan betalen en dat heeft geleid tot verliezen bij de banken. En door allerlei financiële constructies bij de banken onderling worden de verliezen almaar groter. Maar de kern van de zaak is het slechte betalen en de waardedaling van bezittingen.’’

 

,,Niet per definitie. Het gaat om de totale schuldenberg. Men kan niet meer aan zijn verplichtingen voldoen. En degenen die de leningen hebben uitgegeven, de banken, leiden daarom nu verliezen. Dat leidt vervolgens tot onderling wantrouwen bij de banken, waardoor het risicobesef van de banken aan het veranderen is. Dit heeft ertoe geleid dat de prijs van geld stijgt. En dat betekent een dikke min voor de gewone economie. Je kunt er gerust van uitgaan dat het aantal bedrijfsfaillissementen zal gaan toenemen, de werkloosheid op zal lopen, de huizenprijzen zullen gaan dalen et cetera. En hierdoor komt de financiële sector weer verder in de problemen. De gewone economie heeft dus een crisis veroorzaakt in de financiële economie en dat gaat weer zijn effect hebben op de gewone economie. Een vicieuze cirkel, die versterkt wordt door toenemend wantrouwen.’’

Waarom is juist deze crisis zo erg?

,,Omdat de financiële wereld het bloed is van de economie. We hebben bijvoorbeeld een aantal jaren geleden de dotcom-crash gehad, maar die was totaal onbelangrijk vergeleken met de huidige crisis. We kunnen best zonder internet, maar we kunnen niet zonder banken. Zonder krediet gaat het niet!’’

 

 

,,Dat is een te gemakkelijk slachtoffer. Het publiek wilde lenen en wel zo veel mogelijk! At the end of the day is het publiek zelf de schuldige. Dat heeft dingen gedaan die onverstandig waren. Hierin werd het gefaciliteerd door de banken en in dat proces hebben de toezichthouders het publiek niet tegen zichzelf beschermd. Ga jij nu maar uitleggen wie hier schuldig is. Er was zo veel geld in de markt beschikbaar, zeker in de VS, dat de beleggers en de banken producten zelf konden verzinnen bij het geld. En niet andersom, zoals dat zou moeten zijn. Van deze grote bak met geld hebben wij allemaal lekker geleefd de afgelopen 25 jaar. Want die mateloze kredietgroei heeft wel gezorgd voor een enorme welvaart. Dus iedereen vond het fantastisch. Het is alleen te ver gegaan, en nu keert de wal het schip en zoeken we schuldigen.’’

 

,,Dit is een goed voorbeeld van het herschrijven van de geschiedenis. De toezichthouders hebben juist collectief gefaald! Banken zijn commerciële instellingen, die nemen de ruimte die ze krijgen. En van wie krijgen ze die ruimte? Ook van de toezichthouders! Zij hebben gefaald in hun taak om het systeem te beschermen. Ze hadden het feestje moeten sluiten toen het te gezellig werd, en dat hebben ze niet gedaan. Er is al jaren voor deze crisis gewaarschuwd en daar hebben ze te weinig mee gedaan.’’

 

,,De banken zijn cruciaal in de financiële sector en deze sector vormt op zijn beurt het bloed van de economie. Als dat aangetast is, is er een groot probleem. Als jij een wond hebt aan je vinger, is dat vervelend. In het uiterste geval snijd je hem eraf. Maar als jouw bloed besmet is, zit je diep in de problemen.’’

 

,,Nog niet, want er zijn nog weinig banken failliet gegaan en het vertrouwen lijkt er nog te zijn. Er is bijvoorbeeld nog geen run op de banken ontstaan, waarbij mensen hun geld gaan opnemen. Maar het begint wel dichterbij te komen. Het pikante van de huidige situatie is dat de banken elkaar nauwelijks vertrouwen en onderling weinig geld meer uitlenen, maar dat wij burgers van Nout Wellink de banken wel moeten vertrouwen.’’

 

,,Om paniek te voorkomen verwacht hij iets van het publiek wat de spelers van elkaar niet verwachten.’’

 

,,Het omgekeerde van wat moet, gebeurt daar: ze stelen van de armen en geven het aan de rijken. De beleggers worden met belastinggeld gered en de mensen met betalingsproblemen laat men in de kou staan. De kredietcrisis is het gevolg van iets, niet de oorzaak. Het is het gevolg van afnemende betalingen: dat is de oorzaak. Dit leidt tot verliezen bij de banken, waardoor er onderling wantrouwen bij de banken ontstaat. En wat gaan de VS nu doen? De gevolgen wegmasseren… voor de beleggers en de banken. Met als toppunt dat de minister van Financiën in de VS nu (bij het ter perse gaan van dit nummer, red.) vraagt om zeven procent van het nationaal inkomen om het probleem op te lossen, en dat hij hiervoor geen verantwoording af wenst te leggen. Dat gaat waarschijnlijk niet door, maar het idee alleen al is te gek voor woorden.’’

 

 

,,Waarom zouden wij mensen geloven die tot nu toe alles verkeerd gezien hebben. Dat laat onverlet dat je wel serieus moet overwegen om maatregelen te nemen. De vraag is: welke?’’

 

,,Gewoon verlies nemen. Dat is niet gemakkelijk, want in zo’n geval krijgen de aandeelhouders het voor hun kiezen. Maar dat is op zijn minst terecht. Zo werkt het systeem. Nu krijgt de belastingbetaler de rekening gepresenteerd. Leg mij dit eens uit? Voor de burger gaat er namelijk onvermijdelijk een recessie komen, want de welvaart is gebaseerd op extreme kredietgroei. Nu moet er weer heel veel lucht uit die ballon.’’

 

,,In het kapitalistisch systeem is een crisis onvermijdelijk. Eens in de zoveel tijd worden zaken rechtgezet. Alleen: deze crisis is zó groot, dat had voorkomen kunnen worden door beter toezicht en meer controle. Maar iedereen vond alles wel best. En dat was een bewuste keuze, omdat zelfregulering en vertrouwen in de markt de mantra’s van de Amerikaanse regering waren. De banken hebben gewoon gekeken hoe ver ze konden gaan. En zonder toezicht en controle gaan ze ver.’’

 

,,In mijn beleving is regeren vooruitkijken, maar in Nederland is het blijkbaar achteruitkijken. Men concludeert dat we er leuk voor staan. Who cares?! De vraag is: wat gaat er gebeuren? Dat is regeren, je afvragen: wat gaan wij doen? Dat Balkenende, Bos en de koningin geen paniek willen zaaien is logisch, maar houd wel rekening met alternatieve scenario’s. Bereid het publiek voor op wat komen gaat. Maar niets van dat alles.

Dat is niet regeren, dat is niet eens op de winkel passen. Dat lijkt op rekening houden met heel enge eigen belangen. Wat men presenteerde, de kleine ingrepen op de WW-premie en dergelijke, is geneuzel voor de achterban. Op zich niets mis mee, maar je bent ook de regering. Je bent er voor alle Nederlanders, en dan moet je je niet beperken tot die groep die jou gekozen heeft.’’

 

 

,,Ze had scenario’s kunnen presenteren. Aan moeten geven dat ze uitgaat van het gepresenteerde scenario, maar dat ze ook rekening houdt met minder prettige scenario’s, en wat ze in dat geval gaat doen.’’

 

,,Niets. Je kunt er niets aan doen. Dit komt op je af. Maar nu leeft iedereen in een soort onwetendheid, totdat het over een paar maanden ineens allemaal anders blijkt te zijn. Zo graaft de politiek een valkuil voor zichzelf. Je hoeft niet te gaan somberen, maar regeren is ook het managen van verwachtingen.’’

 

,,Ik verwijt ze navelstaarderij, intellectuele luiheid en gebrek aan durf.’’

 

,,Minder en duurder krediet. In plaats van veel voor weinig wordt het weinig voor veel. Aangezien alles in de economie staat en valt met krediet, kun je rustig bedenken dat dit het publiek gaat raken.’’

 

,,Meer faillissementen, hogere werkloosheid, lagere huizenprijzen. Alles wat waarde heeft, gaat in waarde dalen. De huizenprijzen bijvoorbeeld. Nu is het te hopen dat het publiek niet nerveus wordt en meer gaat sparen, want meer sparen is minder consumptie, is minder groei, is meer problemen.’’

 

,,Dit gaat Fortis zeker overleven, de vraag is of de aandeelhouders Fortis gaan overleven. Fortis heeft een paar duizend pinautomaten en die apparaten blijven werken, at any price, om het vertrouwen van het publiek in het financiële stelsel maar te waarborgen. Want als die pinautomaten van Fortis stoppen, dan zijn de rapen volkomen gaar. Er kan van alles met de juridische vorm van Fortis gebeuren, maar die pinapparaten blijven voor u werken.’’

 

,,Ja, en wat is er gebeurd? Binnen een dag is er ongelofelijk veel geld tegenaan gesmeten door de staat. Tegen alle regels in heeft Downing Street 10 alles gegarandeerd om die rijen maar weg te werken.’’

 

,,Dat weet ik niet. Het is een kwestie van vertrouwen. Als de burger dat verliest, moeten Nout Wellink en Wouter Bos wat gaan verzinnen.’’

 

,,De financiële wereld gaat absoluut veranderen.’’

 

,,Als je kijkt naar de financiële sector, zitten we helemaal niet in een kapitalistische samenleving met een vrije markt! We leven daar in een unie van Amerikaanse socialistische staten. In een vrije markt zouden de bedrijven gewoon omvallen. Vrije markt is: als je het goed doet, gaat het goed, als het mis gaat, gaat het mis. Maar dat is helemaal niet de kwestie. De B.V. Amerika heeft de markt gewoon overgenomen. De VS moeten nooit meer over vrije markt praten.’’

 

,,We blijven gewoon eten, drinken en ademhalen, maar gaan wat minder op vakantie.’’

 

,,Voedsel is gewoon even wat duurder geweest. Dat is iets van alle tijden. Niets vreemds aan. Alleen zijn we hogere prijzen gewoon niet meer gewend. Nu gaan we wat armer worden met z’n allen, daar moeten we mee leren leven.’’

 

,,Weinig, pijn verdelen is nooit prettig.’’

 

,,Azië is een exporteconomie. Waarheen exporteert Azië voornamelijk? Amerika! Dus Azië zal geraakt worden. Maar Azië is ook de plek waar het geld momenteel te vinden is. Je moet niet verbaasd opkijken als jouw baas straks een Chinees is. Zij kijken nu even de kat uit de boom en gaan straks op koopjesjacht onder de westerse bedrijven.’’

 

,,Ja.’’

 

,,Amerika zal harder geraakt worden. De fundamentele problemen zijn daar groter dan bij ons.’’

 

,,Ja, als de politici zich er maar niet te veel mee gaan bemoeien, want daar komen alleen maar problemen van.’’

 

,,Hoe kan het huis van Jan Modaal drie ton waard zijn? Dat is het resultaat van jarenlange kredietgroei. Daar is nu een einde aan gekomen’’

 

,,Dat is precies de kern van het probleem. Hoe kan het huis van Jan Modaal drie ton waard zijn? Dat is het resultaat van jarenlange kredietgroei. Daar is nu een einde aan gekomen. Conclusie: wij worden minder rijk.’’