Pas op voor pseudo-wetenschap

,,Ik geef regelmatig lezingen op scholen en studentenverenigingen. Nogal wat docenten voelen zich niet competent om over de historische aspecten van het creationisme les te geven, men verdiept zich er niet meer in.” Tom Zoutewelle, bioloog en geoloog, directeur van een eigen mediabedrijf en parttime creationistisch onderzoeker, merkt dat de belangstelling voor een wetenschappelijke onderbouwing van het bijbelse scheppingsverhaal buiten het onderwijs niet echt groot is.

Een dikke twintig jaar geleden lag dat anders. De Evangelische Omroep zond documentaires uit over het creationisme en op de Evangelische Hogeschool in Amersfoort werd het onderwezen en onderzocht. De aarde was niet ouder dan 6000 jaar en dat zouden ze bewijzen. In die periode begon Zoutewelle zijn eigen onderzoek. Terugkijkend stelt  hij dat er in het vuur van de strijd fouten zijn gemaakt. ,,Er zijn toen dingen gezegd, zeker over de leeftijd van de aarde, die afgedaan moeten worden als pseudowetenschap. Dat is misschien ook de oorzaak dat het allemaal zo is weggezakt.”

Het creationisme van de jaren tachtig leunde sterk op publicaties uit de VS die zonder meer werden overgenomen. Een academisch kader, mensen met verstand van zaken die creationistische theorieën op wetenschappelijke waarde konden schatten, was er nauwelijks. En dergelijke mensen zijn er in Nederland nog steeds veel te weinig, vindt Zoutewelle. ,,Daarin bemerk ik toch een zekere laksheid. En niet alleen op het punt van creationistisch onderzoek. Hoeveel bijbelgetrouwe oud-testamentici zijn er eigenlijk in Nederland? Of deskundigen op het gebied van bijbelse archeologie? Een handjevol.”

 

Tijdens zijn studie aan de Universiteit Utrecht liep hij zelf tegen het probleem aan. ,,In de biologie waren er niet zoveel problemen. Het evolutiemodel kent tal van fundamentele gebreken. Niemand kan bijvoorbeeld verklaren hoe het eerste leven uit dode materie is ontstaan. Maar op het gebied van de astronomie en geologie ligt het anders.” De ‘bijbelse’ leeftijd van de aarde van zo’n 6000 jaar is niet te rijmen met de geologische werkelijkheid. En wat te denken van sterren waarvan het licht al miljarden jaren naar ons onderweg is geweest?

Dit soort vragen is alleen te beantwoorden door iemand die goed thuis is in de wetenschap, vindt Zoutewelle, met name in de geologie. ,,Met alle respect, maar voor bijklussende dominees is deze materie in het algemeen te ingewikkeld.” Zelf vond hij aansluiting bij een groep Amerikaanse wetenschappers die professioneel bezig waren met vragen rond schepping en evolutie. ,,Dan zie je wat een zegen het is wanneer er een bijbelgetrouwe faculteit is, waar twintig man serieus wetenschappelijk onderzoek kunnen doen. Daar komen goede resultaten uit.”

In Nederland is Creaton de enige instantie, aldus Zoutewelle, die nog echt wetenschappelijk onderzoek doet naar het creationisme. ,,We werken nu bijvoorbeeld aan software waarin wij grote hoeveelheden geologische gegevens van diverse aard kunnen verwerken, om tot een sluitend model voor de aardgeschiedenis te komen.”

 

Creaton stelt zich verder op als platform waar wetenschappers elkaar kunnen ontmoeten. ,,Er is nu een aantal jonge wetenschappers, die een universitaire aanstelling hebben. Ook begeleid ik een tiental studenten. Ik verwacht dat we over een jaar of vijf een steviger kader hebben.” Vorig jaar verscheen bij de stichting (in samenwerking met uitgeverij Groen) de Nederlandse vertaling van een handboek over creationisme en evolutie van de Amerikaanse geoloog Ariel Roth. En er worden lezingen en cursussen gegeven. ,,Maar dat moeten we allemaal zelf financieren. Een pijnpunt, want daardoor moeten we regelmatig nee verkopen.”

Aandacht voor een wetenschappelijke onderbouwing van het scheppingsverhaal ziet Zoutewelle niet als een particuliere hobby, maar als een noodzaak voor de kerk. ,,Veel christenen drijven nu een beetje mee op het postmodernisme. Maar mijn geloof is gebaseerd op historische heilsfeiten. De zondeval, de opstanding, maar ook de zondvloed en de schepping horen daarbij.” De moderne levenshouding, die voorschrijft dat ieder zijn eigen waarheid mag hebben, vindt hij gevaarlijk. Het weerhoudt christenen ervan om nu eens goed in de materie te duiken om de bijbelse overlevering te verdedigen.

Een gebrek aan kennis is er de oorzaak van dat het evolutionaire wereldbeeld als feit wordt gezien, ook door christenen. ,,Het is een tragische misvatting dat het evolutiemodel staat als een huis. Maar de meeste mensen hebben er alleen een heel oppervlakkige kennis van. De gevolgen op lange termijn, van dit onvermogen de eigen zaak te verdedigen, zijn al zichtbaar. Kijk eens hoeveel mensen hun geloof verliezen door publicaties van mensen als Kuitert. Er is deskundigheid nodig. Wanneer we bevraagd worden, moeten we antwoorden hebben en ook eerlijk zijn als we nog geen antwoord hebben.”

 

Maar die antwoorden moeten wel kloppen. ,,Wanneer je je hand overspeelt met pseudowetenschap, krijg je de rekening gepresenteerd. En nog steeds zijn er mensen actief binnen het creationisme die eigenlijk niet echt wetenschappelijk bezig zijn.’’

Een goede ontwikkeling vindt Zoutewelle de opkomst van ‘Intelligent Design’ (ID). Een flink aantal wetenschappers, vooral in de VS maar ook in Nederland, probeert aan te tonen dat veel van de fundamentele onderdelen van het leven op aarde niet door een evolutionair proces van kleine, stapsgewijze aanpassingen kan zijn ontstaan. ,,Een van de voortrekkers van ID, de wiskundige en filosoof William Dembski, heeft onlangs een boek gepubliceerd waarin voor- en tegenstanders van de theorie aan het woord komen. Dat deed hij samen met een vooraanstaand evolutiewetenschapper en het boek is uitgegeven door de Cambridge University Press, een erkende academische uitgever.”

Hoewel aanhangers van ID door critici vaak op één – creationistische - hoop worden geveegd, wordt de theorie verdedigd door een mengelmoesje van christenen, theïsten en levensbeschouwelijk neutrale wetenschappers. Binnen ID blijft daarom onduidelijk wie de ‘ontwerper’ dan wel moet zijn. Zoutewelle erkent het dilemma, maar ziet toch vooral voordelen in deze benadering. ,,Als wetenschapper bestudeer je het schilderij, je houdt je niet bezig met wie de schilder is. Door binnen de grenzen van de wetenschap te blijven, is het mogelijk om in discussie te gaan. Bijvoorbeeld over de vraag of leven spontaan kan zijn ontstaan.” Die vraag is te beantwoorden zonder naar een Schepper te verwijzen. ,,Ik vergelijk het wel eens met de zoektocht naar buitenaards leven. Met radioantennes probeert men een signaal van een buitenlandse beschaving op te vangen. Maar we weten niet hoe zo’n signaal eruit zal zien. Welke criteria hanteer je daarbij, wanneer zeg je ‘hier is intelligentie in het spel’? Zo kan je ook naar patronen in levende organismen kijken en zeggen: die zijn ontworpen.”

Als christen en wetenschapper gaat Zoutewelle er vanuit dat de aarde inderdaad 4,5 miljard jaar oud is, zoals de wetenschap zegt. Maar het leven op aarde is veel jonger, minder dan 10.000 jaar oud. De aardlagen met fossielen zijn afgezet tijdens de zondvloed. ,,En ik ben bereid om zes scheppingsdagen van 24 uur te accepteren, maar ik vind dat niet echt relevant. Als God onze realiteit binnenkomt, bestaat tijd feitelijk niet.”

 

Geloven in God de schepper verandert je beeld van de wereld, op tal van manieren. Daarom, betoogt Zoutewelle, is het van belang dat gelovigen ook op het punt van de schepping goed onderwijs krijgen. ,,Dat is een verantwoordelijkheid van de kerkleiders. Luister goed naar de christen-wetenschappers, daag ze uit om het ontstaan van het leven op een begrijpelijke manier uit te leggen.”

Want de natuur getuigt zelf van het scheppende werk van God. ,,Paulus zegt dat iedereen God kan leren kennen door de natuur. Maar de evolutietheorie maakt dat moeilijker, dat doet mij pijn. Een ander aspect is Gods handelen in de geschiedenis van de aarde. Neem de Grand Canyon, we kijken er naar en vinden het een fantastisch schouwspel. Maar mijn interpretatie is dat die aardlagen zijn afgezet tijdens de zondvloed. We kijken dus naar een enorm kerkhof, een getuigenis van Gods toorn! Eigenlijk is het tragisch dat we daar alleen maar van genieten, zonder te beseffen waar we naar kijken.”

 

www.creaton.nl (stichting Creaton)

www.degeneratie.nl (site n.a.v. het boek Degeneratie: het einde van de evolutietheorie van Peter Scheele)